ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ 2019 -3


Η χρονιά που η Ευρώπη θα ζει σε θέση άμυνας

JOSCHKA FISCHER

Project Syndicate 24 Δεκεμβρίου 2018

Με το μέλλον της σχέσης ΕΕ-Ηνωμένου Βασιλείου βυθισμένο σε αβεβαιότητα και τις κρίσεις στη Γαλλία, την Ιταλία και αλλού, το 2019 θα είναι ένα ακόμη δύσκολο έτος για την Ευρώπη. Και αν οι λαϊκιστικές δυνάμεις κυριαρχήσουν στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάιο, η χρονιά αυτή θα μπορούσε να γίνει αβίωτη.

Bερολίνο – Από ευρωπαϊκή προοπτική, το 2019 υπόσχεται να είναι ένα άλλο δύσκολο έτος, που κυριαρχείται από μεγάλες προκλήσεις που θα μπορούσαν εύκολα να μετατραπούν σε απειλητικές κρίσεις. Εκτός αν συμβεί κάποια θεαματική ανατροπή, στις 29 Μαρτίου το Ηνωμένο Βασίλειο θα αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση στην Ιταλία, που σιγοβράζει, θα επιδεινωθεί και θα απειλήσει τη σταθερότητα της ευρωζώνης. Και η Γαλλία πιθανότατα θα συνεχίσει να ταλανίζεται από τις λαϊκιστικές διαμαρτυρίες, κατάσταση που θα μειώνει τις δυνατότητές της να αναλάβει ηγετικό ρόλο στις μεταρρυθμίσεις της ΕΕ.

Επιπλέον, οι εκλογές του Μαϊου για το Ευρωπαϊκό Κοινοβολιο μπορεί να αναδείξουν μια εθνικιστική πλειοψηφία ή σχεδόν πλειοψηφία, που αυτή πλέον θα καθορίσει τα επόμενα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τους ηγέτες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και τον Ύπατο Εκπρόσωπο για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και Πολιτική Ασφαλείας. Περιττό να πούμε ότι μια εθνικιστική νίκη θα αποτελούσε καταστροφή για την ΕΕ, γιατί θα εκτροχιάσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις και θα διαιρέσει τα κράτη μέλη ακόμα περισσότερο.

Ό,τι και αν συμβεί, το εσωτερικό πολιτικό δράμα της Ευρώπης θα ξετυλίγεται με φόντο τη διεθνή αναταραχή. Την ίδια στιγμή που η Ρωσία εντείνει την επιθετικότητά της προς την ανατολική Ουκρανία, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τράμπμ διεξάγει εμπορικό πόλεμο εναντίον της Κίνας και θα μπορούσε να τον επεκτείνει και προς την ΕΕ (την οποία έχει χαρακτηρίσει “εχθρό”). Και γενικότερα η παγκόσμια οικονομία εξασθενεί και στους επόμενους μήνες η ανάπτυξη (growth) θα συνεχίσει να επιβραδύνεται.

Ενόψει αυτών των προβλέψιμων προκλήσεων, διακυβεύεται η η ίδια η επιβίωση του ευρωπαϊκού σχεδίου. Όσον αφορά την Brexit, πολλά θα εξαρτηθούν από το εάν η έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου πραγματοποιηθεί με τάξη ή κατά τρόπο χαοτικό. Στην τελευταία περίπτωση, θα βγούν όλοι χαμένοι και οι σχέσεις Ηνωμένου Βασιλείου-ΕΕ θα δηλητηριαστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κανείς από τις δύο πλευρές της Μάγχης δεν θα επιθυμούσε αυτό το αποτέλεσμα. Η ζωή συνεχίζεται και μετά το διαζύγιο και είναι γενικά προς το συμφέρον και των δύο πλευρών να διατηρήσουν μια υγιή σχέση. Ελπίζουμε να κυριαρχήσει η κοινή λογική.1

Όπως και με την Brexit, η ηγεσία της ΕΕ στις Βρυξέλλες δεν μπορεί να λύσει την κρίση στην Ιταλία, αλλά μπορεί και πρέπει να δώσει ένα χέρι βοήθειας. Η Ιταλία χρειάζεται ανάπτυξη, η οποία θα απαιτήσει πλήρη εκσυγχρονισμό της οικονομίας της. Δυστυχώς, η σημερινή κυβέρνησή της δεν είναι επιδιώκει πολιτικές κατάλληλες για την επίτευξη αυτού του στόχου και, αντιθέτως, προκάλεσε μια σύγκρουση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες που διέπουν τους προϋπολογισμούς των κρατών μελών. Η ΕΕ θα πρέπει να δείξει ευελιξία, σεβόμενη παράλληλα τις αρχές που εξασφαλίζουν τη βιωσιμότητα της νομισματικής ένωσης. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε μπροστά μας μακρές και εξουθενωτικές διαπραγματεύσεις.

Στη Γαλλία, τα «Κίτρινα Γιλέκα» διατύπωσαν κυρίως οικονομικά αιτήματα, αφού πρώτα βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι κατά του προτεινόμενου φόρου στα καύσιμα. Ωστ’οσο το κίνημα περιλαμβάνει επίσης ισχυρά «ταυτοτικά» στοιχεία που έχουν εδραιωθεί πάνω στα συναισθήματα δυσαρέσκειας για την απώλεια τού παραδοσιακού τρόπου ζωής στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Όπως συμβαίνει στις περισσότερες δυτικές χώρες, τα συναισθήματα αυτά εκφράζονται από τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους της εργατικής και της μεσαίας τάξης, οι οποίοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το μεταπολεμικό Κοινωνικό Συμβόλαιο δεν ισχύει πλέον. Η σκληρή εργασία δεν εξασφαλίζει πλέον οικονομική ασφάλεια και κοινωνική ανέλιξη.

Οι δυτικές ελίτ δεν θα ανακτήσουν την εμπιστοσύνη του κοινού έως ότου δώσουν μιαν απάντηση σε αυτή την έλλειψη εμπιστοσύνης, χωρίς την οποία ούτε η δημοκρατία ούτε τα βασικά θεσμικά της όργανα δεν θα μπορούν να λειτουργήσουν. Επιπλέον η κατάσταση είναι ακόμα πιο πολύπλοκη: η παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων μετατοπίζεται γρήγορα από τη Δύση προς την Ανατολή, η κλιματική κρίση επιτείνεται, οι νέες ψηφιακές τεχνολογίες φέρνουν την επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο ζούμε και εργαζόμαστε και τα κύματα μεταναστών και προσφύγων φουντώνουν τη φωτιά της λαϊκιστικής αντίδρασης.

Αλλά αν οι λαϊκιστικές δυνάμεις έχουν κάποιο σχέδιο, σύμφωνα με το οποίο το αντικείμενο του πόθου τους – το παραδοσιακό έθνος-κράτος – θα αποκτούσε την ικανότητα ν’ αντιμετωπίσει αυτές τις αυξανόμενες προκλήσεις, αυτό το σχέδιο το έχουν κρατήσει μυστικό. Στην πραγματικότητα, μόνο μια ενωμένη Ευρώπη είναι ικανή να σταθεί αντάξια σε έναν τέτοιο στόχο, ν’ αντιμετωπίσει αυτές τις προκλήσεις, γι’ αυτό και οι προσεχείς ευρωπαϊκές εκλογές είναι τόσο σημαντικές. Αν ο λαϊκισμός κερδίσει, η Ευρώπη χάνει.

Δεν βοηθά το γεγονός ότι οι περισσότερες μείζονες αλλαγές στη διεθνή τάξη πραγμάτων τις τελευταίες δεκαετίες πραγματοποιήθηκαν εις βάρος της Ευρώπης. Η άνοδος της Κίνας και η επανάσταση στην τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να αφήνουν την Ευρώπη στο περιθώριο. Μέχρι στιγμής, η Γηραιά Ήπειρος έχει αποκοιμηθεί πάνω στο τιμόνι. Εάν δεν ξυπνήσει σύντομα, θα έχει χάσει την ευκαιρία να δαμάσει τις δυνάμεις της αλλαγής προς όφελός της.

Μια νέα εποχή έχει αρχίσει, και αυτό θα γίνεται όλο και πιο σαφές κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους. Οι παραδοσιακές ευρωπαϊκές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένη την ισχύ της διατλαντικής συμμαχίας ή τη σταθερή πρόοδο προς μια «ένωση όλο και πιο σφιχτή». Η Αμερική της Trump έχει πει goodbye και το παλιό κοινωνικό μοντέλο της Ευρώπης έχει διαραγεί, χωρίς να προτείνεται κάποιο νέο. Ούτε η νοσταλγία για ένα μυθικό παρελθόν, ούτε το αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης της Κίνας αντιπροσωπεύουν μια λειτουργική εναλλακτική λύση.

Οι κρίσεις που απειλούν την Ευρώπη θα ξεδιπλώνονται αδυσώπητες μπροστά στα μάτια όλων μας. Στην καλύτερη περίπτωση, το 2019 θα είναι μάλλον ένα έτος αμυντικών ελιγμών, και όχι το ξεκίνημα μιας ευρωπαϊκής ανανέωσης. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα, η ανοικοδόμηση της Ευρώπης είναι η μόνη επιλογή. Η αντίφαση αυτή θα προσδιορίσει την επικεόμενη μεταβατική περίοδο, που δεν μας επιτρέπει ούτε να κόψουμε δρόμο, ούτε να θεωρήσουμε κάποια λύση ως πανάκεια.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: