Σύροι πρόσφυγες: Μια περίπτωση έκτακτης ανάγκης


Το άρθρο μου στο ΠΟΤΑΜΙ

DSCN5459Εδώ και μερικές μέρες, περίπου 400 πρόσφυγες από τη Συρία, ανάμεσά τους ολόκληρες οικογένειες, άνθρωποι που μέχρι τώρα ήταν αόρατοι μέσα στην ελληνική κοινωνία, έχουν κάνει αισθητή την παρουσία τους: Έχουν στρατοπεδεύσει στο Σύνταγμα, μέσ’ το κρύο, και μάλιστα έχουν αρχίσει απεργία πείνας. Το αίτημά τους πολύ απλό: να αναγνωριστούν ώς ανθρώπινα όντα με στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα: στέγη, εργασία, αξιοπρέπεια. Και τη δυνατότητα να πάνε σε άλλη χώρα.(Αυτό το τελευταίο δεν είναι τόσο απλό, ωστόσο η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNCR) έχει προτείνει λύση άμεσα εφαρμόσιμη και σύμφωνη με τους ισχύοντες κανονισμούς της Ε.Ε.: αίτηση ασύλου στην Ελλάδα).
Οι άνθρωποι αυτοί είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου: Η μεγάλη πλειοψηφία όσων προσεγγίζουν την Ελλάδα από τη θάλασσα προέρχονται από τη Συρία. Όσοι συμπολίτες μας τους προσπερνούν με αδιαφορία ή και δυσφορία, ας αναλογιστούν ότι είναι πρόσφυγες πολέμου, κυνηγημένοι από δύο τέρατα: τον σφαγέα δικτάτορα Άσαντ και τους ανελέητους φανατικούς Τζιχαντιστές.

Τί πρέπει και τί μπορεί να γίνει;

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά και “αυτονόητα”:

1. Οι πρόσφυγες δεν είναι εγκληματίες. Δεν είναι καν “λαθρομετανάστες”. Είναι άνθρωποι, που είτε φεύγουν μαζικά για να γλυτώσουν από τον πόλεμο και τη σφαγή, είτε ατομικά, για να γλυτώσουν από διώξεις, που οφείλονται όχι σε κάποιο αδίκημα που διέπραξαν, αλλά είτε λόγω της αντίστασής τους εναντίον κάποιου τυραννικού καθεστώτος, είτε, πολύ συχνά, εξ αιτίας του απλού γεγονότος ότι ανήκουν σε άλλη φυλή, σε άλλη θρησκεία, σε κάποια κοινωνική ομάδα που σύμφωνα με το καθεστώς της χώρας τους δεν πρέπει να έχει δικαιώματα, ούτε καν να ζεί. Είναι άνθρωποι που μπορεί να έχουν υποστεί απάνθρωπα βασανιστήρια, βιασμό, άνθρωποι τρομαγμένοι, εξαντλημένοι μετά από οδύσσεια σε βουνά και θάλασσες, που έχουν δει μπροστά στα μάτια τους δικούς τους ανθρώπους να πνίγονται. Είναι αγωνιστές της ελευθερίας, είναι γυναίκες που φεύγουν για να μην υποστούν ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων, εγκλήματα τιμής ή υποχρεωτικό γάμο, ομοφυλόφυλοι που κινδυνεύουν να φυλακιστούν ή να εκτελεστούν. Και με την τελευταία πνοή που τους έχει απομείνει, χτυπούν την πόρτα μας -στην Ελλάδα, στη Βουλγαρία, στην Ιταλία, στη Μάλτα, στην Ευρώπη. Μιαν Ευρώπη που παρά τις αδυναμίες της παραμένει όαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσα στον κόσμο.

2. Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι ιστορία μετακίνησης πληθυσμών. Από τους πρώτους προγόνους μας HOMO ERECTUS που ξεκίνησαν πριν από 1.8 εκατομμύρια χρόνια από την Αφρική και ξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο, έως τους πρόσφυγες της Συρίας, η ανθρωπότητα συνεχώς μετακινείται. Οι μετακινούμενοι πληθυσμοί στο παρελθόν διαμόρφωσαν κοινωνίες και πολιτισμούς και θα συνεχίσουν και στο μέλλον. Η ίδια η Ευρώπη, πριν στείλει τους φτωχούς και τους κατατρεγμένους της στους Νέους Κόσμους, υπήρξε η ίδια μια ήπειρος μετανάστευσης. Όσοι δεν θέλουν τους “ξένους” ας αναλογιστούν ότι οι ίδιοι ή οι πρόγονοί του ήταν κάποτε “ξένοι“.

3. Πρόσβαση στο άσυλο: τί ισχύει σύμφωνα με το διεθνές Δίκαιο (και το Ευρωπαϊκό που έχει υπογράψει η Ελλάδα ως μέλος της Ε.Ε.). Μέχρι να μπορέσει ίσως η ανθρωπότητα να καταπολεμήσει τις γενεσιουργές αιτίες που εξαναγκάζουν τους ανθρώπους να ξεριζώνονται, προσπαθεί ν’ αντιμετωπίσει το πρόβλημα με κανόνες που απορρέουν από τις κοινά αποδεκτές αρχές του ανθρωπισμού και του πραγματισμού.
Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Γενεύης (1951) και το πρωτόκολλο της Ν.Υόρκης (1967) κάθε πρόσωπο που έχει ανάγκη καταφυγίου πρέπει να έχει δυνατότητα πρόσβασης σε δίκαιη διαδικασία ασύλου: κάθε αίτηση πρέπει να κρίνεται ατομικά, από αρχή ανεξάρτητη από την εκάστοτε κυβέρνηση, με βάση αντικειμενική πληροφόρηση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα προέλευσης, με διαδικασίες σε γλώσσα που καταλαβαίνει ο αιτών άσυλο, με δωρεάν διερμηνεία και νομική υποστήριξη. Λόγοι για τους οποίους πρέπει να χορηγείται άσυλο: εχθροπραξίες, κίνδυνοι για λόγους πολιτικούς, θρησκευτικούς, φυλετικούς, λόγους φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού και λόγους περιβαλλοντικών καταστροφών. Οι εύλογες δυσκολίες αποδείξεων για τις παραπάνω διώξεις δεν πρέπει ν’ αποτελούν αποτρεπτικό λόγο για τη χορήγηση ασύλου. Το καθεστώς πρόσφυγα εξασφαλίζει ασφάλεια έναντι σύλληψης, δυνατότητα μετακίνησης μέσα στην Ε.Ε., δικαίωμα σε αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης.
Για τους πρόσφυγες πολέμου είναι φανερό ότι ο λόγος είναι αυταπόδεικτος. Οι αιτούντες άσυλο πρέπει ν’ απολαμβάνουν υψηλής προστασίας, με εξασφάλιση minimum δικαιωμάτων, όπως πρόσβαση στην αγορά εργασίας και επανένωση οικογένειας. Το καθεστώς ασύλου επανεξετάζεται κατά χρονικά διαστήματα, ανάλογα με τις εξελίξεις στις χώρες προέλευσης.

4. Ο κανονισμός του Δουβλίνου
Παρά τα παραπάνω, ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙΙ της Ε.Ε. περιπλέκει τις διαδικασίες ασύλου: ο αιτών άσυλο δεν έχει τις περισσότερες φορές δικαίωμα επιλογής, αλλά πρέπει να κάνει αίτηση μόνο στη χώρα πρώτης εισόδου, πράγμα που επιβαρύνει δυσανάλογα αυτές τις χώρες (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) που επιπλέον είναι συνήθως κράτη διέλευσης (transit). Ακόμα και αν κατορθώσει να περάσει παράνομα σε άλλη χώρα, είναι στη διακριτική ευχέρεια της χώρας αυτής να τον επιστρέψει στη χώρα πρώτης εισόδου.

DSCN5455DSCN5457

ΣΥΡΙΑ : η μεγαλύτερη έξοδος πληθυσμού τα τελευταία χρόνια στην πρόσφατη ιστορία.

Μερικοί αριθμοί (για να έχουμε μια αίσθηση της κλίμακας…)
Από την αρχή του εμφυλίου το 2011, πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι από τη Συρία αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους καταφεύγοντας στις γειτονικές χώρες, ενώ άλλα 6,5 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί μέσα στη Συρία. Τώρα, στο τέλος του ’14, υπολογίζεται ότι οι πρόσφυγες που εγκαταλείπουν τη χώρα θα ξεπεράσουν τα 4.000.000.
Τη μερίδα του λέοντος έχουν οι όμορες χώρες:
Λίβανος 1,117,095
Τουρκία 789,678 σύνολο προσφύγων στην περιοχή
Ιορδανία 602,182 περίπου 2.8 εκατομμύρια

Στην Ευρώπη έχουν καταφύγει περίπου 123,671 Σύροι πρόσφυγες- λιγώτερο από το 4% του συνολικού αριθμού. Και περίπου 32.000 πρόσφυγες έχουν γίνει δεκτοί για μετεγκατάσταση (οι 20.000 στη Γερμανία).
(πηγή:Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες -UNHCR, Ιούνιος 2014.)

ΟΣΟ ΚΑΙ ΑΝ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΥΜΑ ΝΑ ΤΟ ΔΕΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΜΟΡΕΣ ΧΩΡΕΣ, Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΗ

Η UNHCR καλεί τα Ευρωπαϊκά κράτη ν’ ανεβάσουν τον αριθμό μετεγκατάστασης στους 100.000 για το 2015 και το 2016, χαιρετίζει τις καλές πρακτικές υποδοχής προσφύγων στις Ευρωπαϊκές χώρες, σημειώνει ωστόσο σε κάποιες χώρες ελλείψεις και κρούσματα αυθαίρετης επαναπροώθησης, συγκεκριμένα σε Βουλγαρία, Κύπρο, Ελλάδα, Ισπανία, Αλβανία, Μαυροβούνιο, Ρωσία, Σερβία, Ουκρανία).

Ειδικότερα στην Τουρκία η κατάσταση είναι περίπλοκη: Ανθρωπιστικές οργανώσεις της Τουρκίας (Helsinki Citizens’ Assembly) υπολογίζουν ότι η Τουρκία έχει ήδη δεχτεί 1,3 – 2 εκατομμύρια, με μόνο 350.000 σε καταυλισμούς. Παρά τις πολύ πρόσφατες νομοθετικές μεταρρυθμίσεις στον τομέα αυτόν, υπάρχουν ακόμα πολλές γκρίζες ζώνες που ενθαρρύνουν την αυθαιρεσία. Επιπλέον, σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, η κυβέρνηση επιτρέπει άτυπα τη διέλευση από το έδαφός της επικίνδυνων τζιχαντιστών από και προς την Ευρώπη.

Από την αρχή του 2014 πάνω από 2.500 πρόσφυγες που προσπάθησαν να φτάσουν στην Ευρώπη διασχίζοντας τη Μεσόγειο έχουν πνιγεί. (Διεθνής Αμνηστία). Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη έκκληση του πάπα Φραγκίσκου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο “να μη γίνει η Μεσόγειος νεκροταφείο”.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

1. Θεσμικά έχει σημειωθεί πρόοδος με τη σύσταση της αυτόνομης Υπηρεσίας Ασύλου, στελεχωμένης με πολιτικό προσωπικό, που έχει αντικαταστήσει εδώ και ενάμισυ χρόνο την Διεύθυνση Αλλοδαπών της Αστυνομίας με πλήρη απεμπλοκή της τελευταίας από τις διαδικασίες. (Νόμος 3907/2011).
Ειδικά για τους πρόσφυγες από τη Συρία, οι αιτούντες άσυλο έχουν στη διάθεσή τους ειδική υπηρεσία που μέσα σε λίγες μέρες εξετάζει και χορηγεί άσυλο στο 99,9% των περιπτώσεων.
Παράλληλα ισχύει η διαδικασία χορήγησης εξάμηνης αναβολής απομάκρυνσης (με δικαίωμα παρατάσεων) που δίνει δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας χωρίς κίνδυνο σύλληψης και κράτησης, αλλά δεν παρέχει τα δικαιώματα που απορρέουν από το καθεστώς ασύλου, όπως τα δικαιώματα εργασίας. Ο Ν. 3907 ορίζει ότι πρέπει να εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα που να καθορίζει τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας εργασίας, κάτι πολύ σημαντικό για μια αξιοπρεπή διαβίωση όσων μένουν εδώ, έστω και εγκλωβισμένοι. Μέχρι στιγμής αυτό το ΠΔ δεν έχει βγει. Ο νόμος επίσης ορίζει οτι οι πρόσφυγες, ανεξάρτητα αν έχουν ζητήσει άσυλο ή έχουν εξάμηνη αναβολή, πρέπει να απολαμβάνουν στοιχειώδεις όρους αξιοπρεπούς στέγασης σε εγκαταστάσεις δημόσιου ή κοινωφελούς χαρακτήρα. Έχει λοιπόν υποχρέωση η διοίκηση (κεντρική, περιφερειακή, δημοτική) να τους εξασφαλίσει στέγη.

2. Συνθήκες διαβίωσης- συνθήκες κράτησης: Δεν μπορεί να κρατείται άνθρωπος που δεν έχει κάνει κανένα αδίκημα. Ακόμα και αν δεν έχει χαρτιά, αυτό δεν αποτελεί ποινικό αδίκημα. Ωστόσο στην πράξη, κάποιοι τελούν υπό διοικητική κράτηση λόγω παράτυπης εισόδου στη χώρα. Παράδοξο: Όσοι από αυτούς υποβάλουν αίτημα ασύλου κρατούνται κάποιες φορές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ακόμα και από εκείνους που δεν υποβάλλουν αίτημα. Σε ορισμένες αστυνομικές διευθύνσεις παρατηρείται, ως γενικευμένη πρακτική, η κράτηση ακόμα και ατόμων που προσέρχονται οικειοθελώς για να υποβάλουν αιτήματα ασύλου! Οι συνθήκες κράτησης είναι προβληματικές, κατώτερες των ελάχιστων προδιαγραφών που ορίζει η διεθνής και εθνική νομοθεσία: υπερ-συνωστισμός, άθλιες συνθήκες υγιεινής, έλλειψη προαυλισμού και επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, έλλειψη διερμηνείας και ενημέρωσης για δικαιώματα και υποχρεώσεις, συχνά ανήλικα παιδιά και γυναίκες κρατούνται μαζί με ενήλικες άντρες. Όλα αυτά λειτουργούν αποτρεπτικά για ν’ ακολουθήσει κάποιος πρόσφυγας τη νόμιμη οδό. Έτσι οι περισσότεροι κυκλοφορούν άποροι, συχνά άστεγοι ή σε παράνομες συνθήκες στέγασης, έκθετοι στη ρατσιστική βία και στα παράνομα κυκλώματα των διακινητών προς την υπόλοιπη Ευρώπη.

Τί πρέπει να γίνει:

Α. Σε Ευρωπαϊκό επίπεδο:

1. Επείγουσα και ριζική αναθεώρηση του κανονισμού του Δουβλίνου:

-στην κατεύθυνση της αναλογικότερης κατανομής των βαρών μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. Οι χώρες εισόδου Ελλάδα, Βουλγαρία, Μάλτα, Ιταλία, που συνήθως είναι και «χώρες διέλευσης» (transit), δεν μπορεί να αφήνονται τα βγάλουν πέρα μόνες τους σε αυτή την αποστολή. Μέσω ανακατανεμητικών μηχανισμών (sharing mechanisms), οι πρόσφυγες να μπορούν να επιλέξουν τη χώρα στην οποία επιθυμούν να κάνουν αίτηση για άσυλο. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο για τους Πρόσφυγες πρέπει ν’ αποζημιώνει οικονομικά τα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων και να τους παρέχει βοήθεια για ν’ αναπτύξουν τις κατάλληλες υποδομές.

-στην κατεύθυνση περισσότερης αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες με προτεραιότητα στις ανάγκες τους, περισσότερες ανθρωπιστικές βίζες, αύξηση του συνολικού αριθμού των ατόμων προς μετεγκατάσταση, άνοιγμα “ανθρωπιστικών διαδρόμων” από τις εμπόλεμες περιοχές. Αλλαγή της πολιτικής συνόρων:η ιδέα της “Ευρώπης-φρούριο” είναι αναποτελεσματική. Πρέπει να υπάρξουν νόμιμοι και ασφαλείς τρόποι για να μπει κανείς στην Ευρώπη.

2. Αντιμετώπιση της συντριπτικά δυσανάλογης κατανομής των εκατομμυρίων προσφύγων μεταξύ Ευρώπης και ομόρων με τη Συρία κρατών. Μέχρι σήμερα η Ευρώπη δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στον τομέα αυτόν. Δεν είναι δυνατόν να δέχεται μόνο το 4% των προσφύγων. Περισσότερη αλληλεγγύη όχι μόνο στο εσωτερικό της αλλά και προς τα έξω. Εδώ οι ανθρωπιστικοί λόγοι συμβαδίζουν με τον ρεαλισμό: οι όμορες χώρες (Λίβανος, Τουρκία, Ιορδανία), οι οποίες δεν διακρίνονται και για την παράδοσή τους στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υπό το βάρος της κρίσης προσφύγων στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να κινδυνέψουν με αποσταθεροποίηση. Η Ε.Ε. θα μείνει ανεπηρέαστη; Ήδη η Τουρκία, από τη μια έχει δεχτεί πολύ μεγάλο αριθμό προσφύγων, αλλά από την άλλη το έδαφός της έχει γίνει διάδρομος για το πήγαιν’-έλα επικίνδυνων τζιχαντιστών και αυτό πρέπει να σταματήσει. Η Ευρώπη λοιπόν πρέπει να βοηθήσει αυτές τις χώρες και με θεσμικές παρεμβάσεις και με αποδοχή μεγαλύτερου ποσοστού προσφύγων και με αύξηση των διαθεσίμων κονδυλίων.

Β. Στην Ελλάδα:

1. Καταγραφή των προσφύγων ως προϋπόθεση για οποιεσδήποτε βελτιώσεις. Κατάργηση των αποτρεπτικών πρακτικών και θετικά κίνητρα για την εθελούσια προσέλευση για υποβολή αίτησης ασύλου.

2. Πίεση για την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος, όπως ορίζει ο Νόμος 3907/2011 που θα καθορίζει τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας εργασίας στους πρόσφυγες.

3. Δημιουργία επαρκών και κατάλληλων κέντρων φιλοξενίας: Αύξηση του δυναμικού (σήμερα έχουν μόλις 1000 θέσεις). Επειγόντως κέντρα με αξιοπρεπείς ανθρώπινες συνθήκες: κατάλληλα κτίρια με σωστές συνθήκες υγιεινής, χώρους προαυλισμού, πρόσβαση στην επικοινωνία, χώρους για ιατρική περίθαλψη και ψυχολογική υποστήριξη, διαχωρισμό των γυναικών και ανηλίκων από τους ενήλικες άνδρες, ειδική μεταχείριση για τις ευπαθείς ομάδες όπως τα θύματα βασανιστηρίων ή εμπορίας ανθρώπων, και ιδιαιτέρως τα ασυνόδευτα παιδιά, τα οποία δεν πρέπει να κρατούνται αλλά να έχουν αποτελεσματική προστασία από την έκθεση στους κινδύνους εγκληματικών κυκλωμάτων. Βασική είναι η εξασφάλιση διερμηνείας, νομικής αρωγής και απρόσκοπτης πρόσβασης ανθρωπιστικών οργανώσεων. Η κράτηση των αιτούντων άσυλο πρέπει να αποφεύγεται, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων που προβλέπει ο νόμος. Η περιφέρειακές διοικήσεις μπορούν να προγραμματίσουν και να διεκδικήσουν κονδύλια από τα ΕΣΠΑ για τα κέντρα φιλοξενίας, και οι δήμοι καθώς και η εκκλησία να εξετάσουν την παραχώρηση κτιρίων.

4. Κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα αναγνωρισμένων προσφύγων. Μετά τη χορήγηση ασύλου, οι πρόσφυγες να έχουν στήριξη και κοινωνική μέριμνα για τα πρώτα κρίσιμα βήματά ένταξης στην οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας. Μέριμνα για στέγη, πρόσβαση στην αγορά εργασίας, μίνιμουμ οικονομική στήριξη τον πρώτο καιρό, προστασία από παράνομα κυκλώματα και ρατσιστική βία.

5. Για τους 400 του Συντάγματος: Να λυθεί άμεσα το πρόβλημα της στέγης. Να ασκηθεί πίεση προς την Περιφέρεια, τους Δήμους και την κεντρική Διοίκηση να βρεθούν κτίρια και κονδύλια για τη στέγαση. Πολύ ξεκάθαρες και χρήσιμες οι οδηγίες της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες: http://www.unhcr.gr/nea/artikel/4f651d0dc1f5433def355a19d81e76e7/me-aformi-tin-eirin.html?L=wdmunrzszl. Χρειάζεται μια πλατιά καμπάνια ευαισθητοποίησης που θα αποτρέψει τον ορατό κίνδυνο κοινωνικής απομόνωσής τους: δημοσιοποίηση των αιτημάτων τους και πλαισίωση της καμπάνιας από πρόσωπα του πολιτισμού και αθλητισμού για ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης.

                                                                                                                                                                              Μελίττα Γκουρτσογιάννη
υπεύθυνη για την Ομάδα Πολιτικής
για τους πρόσφυγες- ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: