Δυό λόγια για το πολιτικό και το απολίτικο


η ομιλία μου στο συνέδριο του ΠΟΤΑΜΙΟΥ

Έχουν κατηγορήσει το “ΠΟΤΑΜΙ” ότι είναι απολίτικο. Τί είναι όμως πολιτικό και τί απολίτικο και ποιά η σχέση τους με την πολιτική μας κουλτούρα και γενικά με το πολιτισμικό επίπεδο στη χώρα μας;
Προχτές είχα τη χαρα να παρακολουθήσω την παράσταση της Ιζαμπέλλας Ροσσελίνι GREEN PORNO και συμπτωματικά αμέσως ύστερα από μια πολύ ενδιαφέρουσα πολιτική εκδήλωση. Η Ισαμπέλλα Ροσσελίνι με χιούμορ, πρωτοτυπία αλλά κι επιστημονική ακρίβεια μας ξενάγησε στην απέραντη ποικιλία που επινοεί η φύση για την διαιώνιση της ζωής, όλο το οπλοστάσιο των χρωμάτων, σχήματων, κόλπων και τρόπων σαγήνης, όλο το θαύμα της βιοποικιλότητας. Αυτή η περφόρμανς εκτός από την καλλιτεχνική της αξία ήταν και μια πολιτική χειρονομία, όχι μόνο για τα οικολογικά της μηνύματα, αλλά κυρίως γιατί με πολύ ευχάριστο τρόπο μας βοηθά ν’απαλλαγούμε από ένα σωρό προκαταλήψεις όσον αφορά το δικό μας είδος επί της γής. Και αυτό το βρήκα πολύ πιο αποτελεσματικό πολιτικά από την συζήτηση που είχα παρακολουθήσει λίγο πιο πριν, και ας με συχωρέσουν οι εξαιρετικοί ομιλητές.

Κάποτε στην Ευρώπη, μετά τον τελευταίο πόλεμο, κυρίως στις δεκαετίες ’60-’70 οι άνθρωποι, ιδίως η νέα γενιά και οι γυναίκες, άρχισαν να βαριούνται τα μεγάλα λόγια και τις γενικολογίες και αναζήτησαν την πολιτική του συγκεκριμένου: τι κάνουμε με τη στέγη, τί κανουμε με τους μετανάστες, πώς διεκδικούμε τη σεξουαλική απελευθέρωση κι ένα σωρό άλλα “απολίτικα”. Σήμερα στην Ελλάδα, για να αναφερθώ σε παραδείγματα που μού είναι οικεία, το να μην παρκάρει κανείς στον πεζόδρομο ή σε χώρο για αναπήρους είναι βαθύτατα πολιτικό. Το να προτιμά κανείς τη δημόσια συγκοινωνία από το Ι.Χ. του είναι βαθύτατα πολιτικό.
Ηθικολογία; Καθόλου. Όλα αυτά είναι πράγματα που πριν από την πολιτική έχουν να κάνουν με το πολιτιστικό μας επίπεδο. Γιατί υποστηρίζω ότι στη χώρα μας, για πολλούς και διαφόρους λόγους ιστορικούς, κοινωνικούς που δεν είναι η στιγμή να τους αναλύσουμε, το πολιτισμικό έλλειμμα είναι μεγαλύτερο από το οικονομικό και το πολιτικό έλλειμμα. Εξηγούμαι: Δεν εννοώ αν οι Έλληνες πηγαίνουν σε γκαλλερί ή διαβάζουν μεγάλη λογοτεχνία. Εννοώ την καθημερινή μας συμπεριφορά.

Παλιότερα, στις παραδοσιακές κοινότητες είχαν ισχύ οι αξίες μιας προνεωτερικής κοινωνίας, που καταπίεζαν μεν την ατομικότητα, αλλά σε αντιστάθμισμα λειτουργούσαν με πρακτικές συλλογικότητας και αλληλεγγύης και ήταν ζωντανός ένας λαϊκός πολιτισμός που η αισθητική του μας συγκινεί και σήμερα. Ωστόσο το ξεπέρασμα αυτών των αξιών δεν αντικαταστάθηκε από τις αξίες της νεωτερικότητας. Η έλευση της νεωτερικότητας υπήρξε πλημμελής, μειοψηφική και στρεβλή. Είναι κοινή παραδοχή ότι η Ελλάδα δεν πέρασε από τον Διαφωτισμό. Εγώ θα επισημάνω ότι δεν πέρασε ούτε απο τα μεταπολεμικά κινήματα χειραφέτησης όπως ο Μάης του 68, η πολιτιστική αυτή επανάσταση που άλλαξε το πρόσωπο του κόσμου.

Αυτό το έλλειμμα καθορίζει την αυθόρμητη στάση μας σε συγκεκριμένα θέματα ”απολίτικα”, όπως πχ. πέρα από τα ωραία λόγια η συμπεριφορά μας στην πράξη σε σχέση με το φυσικό και το αστικό μας περιβάλλον. Η αντίληψη ότι ο ρόλος του ανθρώπου είναι να κυριαρχεί πάνω στη βιόσφαιρα χωρίς τις ανάλογες ευθύνες και υποχρεώσεις φαίνεται σαν κάτι “απολίτικο” αλλά έχει σαφώς πολιτικές επιπτώσεις.
Και κάτι όχι λιγότερο σημαντικό: αυτό το πολιτισμικό έλλειμμα υπαγορεύει και μια στάση περιφρονητική για τα γράμματα, τις τέχνες, τις επιστήμες. Βαφτίζει ισοπεδωτικά “κουλτουριάρηδες” τους ανθρώπους που με αγάπη και μόχθο δημιουργούν στην τέχνη ή στην επιστήμη. Πολιτιστικά σκουπίδια τα ανάγει σε ύψηλή κουλτούρα. Και όσο για την παιδεία, δεν ενθαρρύνεται στους μαθητές η αριστεία και η υπευθυνότητα. Τουλάχιστον παλιότερα κάποια παραδοσιακά αστικά στρώματα, αλλά και η Αριστερά, έδιναν αξία σε αυτά τα ιδανικά έστω και με μια συντηρητική μορφή.

Μακάρι λοιπόν το ΠΟΤΑΜΙ να συνεχίσει να είναι “απολίτικο” με την έννοια της πολιτικής του συγκεκριμένου. Μακάρι οι συγκεκριμένες προτάσεις που αναρτήθηκαν και ψηφίστηκαν στον τοίχο του συνεδρίου (dotocracy) να αξιοποιηθούν. Πώς πρέπει να προχωρήσει; Είναι πιθανό στον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα να μπορέσει να συμβάλλει στην δημιουργία θεσμών κατάλληλων γι αυτούς τους στόχους, πράγμα που το εύχομαι. Αλλά μέχρι τότε; άμεσα; Νομίζω πως αυτή τη στιγμή είναι επιτακτική ανάγκη να δώσει το καλό παράδειγμα με καλές πρακτικές και ως πολιτικός σχηματισμός και ως άτομα. Έστω και ένα κόμμα μπορεί να κάνει τη διαφορά και ν΄ανεβάσει τον πήχυ για όλη την πολιτική τάξη. Για ν’ αρχίσει να αποκαθίσταται, εν μέρει έστω, η εμπιστοσύνη ανάμεσα στους πολίτες και στους θεσμούς της δημοκρατίας. Αυτή η εμπιστοσύνη είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την κοινωνική συνοχή, για μιαν στοχευμένη, έξυπνη ανάπτυξη, για την αναβάθμιση της ίδιας της δημοκρατίας.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: