Από την εκδήλωση του ΤhinkΠ για την ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 1


DSCN2299

ΑΠΟ Τ’ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΠΡΟΣ ΤΑ ΔΕΞΙΑ : Ο ΝΙΚΟΣ ΝΥΛΩΝΑΣ, Η ΙΖΑΜΠΕΛ ΝΤΥΡΑΝ, Ο ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΦΥΛΛΗΣ, Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ, Η ΡΕΝΑ ΧΟΠΛΑΡΟΥ, Ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΣΤΟ ΒΗΜΑ

Η ΙΖΑΜΠΕΛ ΝΤΥΡΑΝ

Η ΙΖΑΜΠΕΛ ΝΤΥΡΑΝ

η ΡΕΝΑ ΧΟΠΛΑΡΟΥ

η ΡΕΝΑ ΧΟΠΛΑΡΟΥ

DSCN2295

 

 

 

 

 

576586_10151518076333422_1321869727_n

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

ομιλία της Μελίττας Γκουρτσογιάννη

Ενα από τα κυριώτερα επιχειρήματα όσων έχουν επιφυλάξεις για την μεγαλύτερη ενοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι η ανησυχία για την εθνική πολιτιστική ταυτότητα. Το ερώτημα είναι: Η πολιτική ολοκλήρωση της Ευρώπης , μια μελλοντική ομοσπονδοποίηση, θα ισοπεδώσει τις εθνικές κουλτούρες; Θα έχουμε ένα υπερκράτος που θα βαδίσει στ’ αχνάρια των εθνικών κρατών κατά την ολοκλήρωσή τους τους περασμένους αιώνες;

Γιατί οι υπέρμαχοι της εθνικής κυριαρχίας αποσιωπούν ή αγνοούν το ιστορικό γεγονός ότι τα εθνικά κράτη έκαναν ακριβώς αυτό: στην προσπάθεια να ομογενοποιήσουν την εθνική επικράτεια, υποβάθμισαν έως και εξαφάνισαν συχνά τις τοπικές πολιτιστικές ταυτότητες: ντοπιολαλιές και μειοψηφηκές γλώσσες, μειοψηφικές θρησκείες, τοπικούς ενδυματολογικούς κώδικες, διάφορα ήθη και έθιμα. Αν και υπήρχε ιστορική αναγκαιότητα γι αυτό, σχεδόν πάντα επιβλήθηκε με αυταρχισμό και όλα τα σημερινά ευρωπαϊκά κράτη έχουν σκελετούς στο ντουλάπι τους, χωρίς να εξαιρείται το ελληνικό. Τι βλέπουμε όμως: παρά τις προσπάθειες να επιβληθεί μία μοναδική εθνική κουλτούρα, οι τοπικές κουλτούρες επιβίωσαν: Οι Κρητικοί ποτέ δεν έπαψαν να νιώθουν Κρητικοί ή οι Κορσικανοί να νιώθουν Κορσικανοί.

Ομοσπονδιοποίηση σημαίνει απώλεια μέρους της εθνικής κυριαρχίας του κάθε κράτους -μέλους. Όχι όμως σε σχέση με τον πολιτισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι από την αρχή του ευρωπαϊκού πρότζεκτ, ο πολιτισμός υπάγεται στην αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή είναι από τους τομείς όπου προηγείται η αρμοδιότητα των κρατών-μελών έναντι της αρμοδιότητας των ευρωπαϊκών οργάνων.

Ακόμη, υποχώρηση της σπουδαιότητας του εθνικού κράτους σημαίνει αναβάθμιση του ρόλου των περιφερειών. Αυτό ήδη έχει αρχίσει: οι περιφέρειες αποκτούν συαδιακά μια νέα δυναμική, διεκδικώντας τη θέση τους στον εθνικό κορμό και στην Ευρωπαϊκή οικογένεια: Ήδη η Ε.Ε. έχει παραχωρήσει status “λιγώτερο ομιλούμενης γλώσσας” σε πολλές μέχρι χτες υποβαθμισμένες γλώσσες, μειονοτικές ή θεωρούμενες ως διαλέκτους, όπως πχ. η κελτική γλώσσα που επισημοποιήθηκε στην περιοχή της Βρετάνης στη Γαλλία, η βασκική, η γειτονική μας “ακατανόμαστη” (!) κλπ. Περιφέρειες με κοινή κουλτούρα, αυθαίρετα χωρισμένες μεταξύ τους από τα εθνικά σύνορα, επαναπροσεγγίζονται- π.χ. η Ήπειρος με τη Νότια Αλβανία- και αναδύονται πρωτοβουλίες για ανάδειξη των κοινών τους πολιτιστικών παραδόσειων. Και σε πιο τοπικό επίπεδο βλέπουμε τις ευρωπαΙκές μητροπόλεις με πείσμα να αναδεικνύουν τη διαφορετικότητά τους η κάθε μία. Η χαλάρωση των συνόρων όχι μόνο δεν θα βλάψει τις περιφερειακές και τοπικές ταυτότητες αλλά θα τις τονώσει.

Ομοσπονδία δεν σημαίνει αυτοκρατορία, όπου υπήρχε μεν ανοχή, αλλά κυριαρχούσε ο κοινοτισμός και τα γκέτο. Το σύνθημα της Ε.Ε. είναι ΕΝΟΤΗΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ. Ας μην το ξεχνάμε. Και αν αυτό το σύνθημα για κάποιους είναι προσχηματικό, είναι στο χέρι μας, εμάς των Ευρωπαίων, να περιφρουρηθεί.

Αλλά άλλο περιφρούρηση και άλλο προσκόλληση. Και μάλιστα αυθαίρετη, επιλεκτική. Εξηγούμαι:

Στην Ελλάδα οι πλειοψηφία όσων ανησυχούν για την εθνική πολιτιστική ταυτότητα, θεωρούν ότι υπάρχει η Ελληνική “ιδιοπροσωπεία” απέναντι στην “δυτική”, τη “δυτικοευρωπαϊκή” κουλτούρα, λες και αυτή η τελευταία είναι κάτι ενιαίο. Στην πραγματικότητα όμως παραβλέπουν ότι και σε κάθε μία από τις 27 χώρες και οι άλλοι άνθρωποι είναι υπερήφανοι για τον δική τους πολιτισμό και θέλουν να τον διαφυλάξουν. Γι αυτό υπάρχει ο όρος “πολιτιστική εξαίρεση”. Για τους σκληρούς εθνικιστές και προγονόπληκτους, που συνήθως είναι και αμαθείς, η ταυτότητα περιωρίζεται αυθαίρετα στο “this is Sparta!.

Ωστόσο η πολιτιστική ταυτότητα δεν είναι αναγκαστικά μόνο η εθνική. Όπως είδαμε παραπάνω μπορεί να είναι και τοπική, αλλά και προσωπική. Κανείς δεν έχει μία, όλοι έχουμε πολλαπλές ταυτότητες. Μπορεί να νιώθω ταυτόχρονα γυναίκα, Ευρωπαία, Εξαρχειώτισσα, αρχιτεκτόνισσα, και αρκετά άλλα. Αλλος είναι ταυτόχρονα χορτοφάγος, παναθηναϊκός, ομοφυλόφυλος και πάει λέγοντας. Αυτή η πολλαπλότητα χτίζει γέφυρες: μπορώ να έχω περισσότερα κοινά με έναν βέλγο ροκά παρά με έναν “ελληναρά”. Υπάρχει στον καθένα μας ένας διχασμός ανάμεσα στην ανάγκη για επιβεβαίωση της ταυτότητας που ήδη έχουμε και στην ανάγκη ανοίγματος προς τον “άλλον”. Αλλοίμονο αν μείνουμε μόνο με την ταυτότητα που γεννηθήκαμε. Όπως λέει και ο σοφός μάγος στον Χάρρυ Πόττερ “Δεν είναι οι ικανότητές μας που μας κάνουν αυτό που είμαστε, αλλά οι επιλογές μας.” Είμαστε αυτό που επιλέγουμε να είμαστε. Και όπως λέει και ο Ντανύ Κον-Μπεντίτ στο βιβλίο του “ΤΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ”: “Για πολλούς ανθρώπους η δυσφορία σχετικά με την ταυτότητά τους υποδηλώνει κάποιο βαθύ συμβολικό τραύμα:τον εγκλωβισμό σε μία ταυτότητα ή αντίθετα τη διαγραφή της, την άρνηση αναγνώρισης αυτής της ταυτότητας… Η επιβεβαίωση μιας ταυτότητας δεν αποκλείει το να ανήκει κανείς και σε άλλες συλλογικότητες….Η αναδίπλωση, η επιλογή μιας ταυτότητας είναι συχνά συνδεδεμένη με την αγωνία, τον φόβο, την αβεβαιότητα…Είναι εξ ίσου απάνθρωπο να επιβάλλεται είτε ο εγκλωβισμός είτε ο αποκλεισμός.

Αυτή την προσωπική ελευθερία στην πολλαπλότητα νομίζω πως είναι πολύ πιο δύσκολο να την έγγυηθεί το κάθε έθνος-κράτος χωριστά, όπου νοοτροπίες επιβιώνουν μέσα από το ισοπεδωτικό του παρελθόν, και είναι πιο εφικτό να την εξασφαλίσει η ευρύτερη ομπρέλλα μιας ενωμένης πολιτικά Ευρώπης. Το κλειδί βέβαια είναι η δημοκρατία. Αν θεωρούμε ρίζες μας την αρχαία Ελλάδα, να μην ξεχνάμε ότι το αρχαίο κάλλος άνθισε στην πρώτη δημοκρατικά οργανωμένη κοινωνία, στην πρώτη ανοιχτή κοινωνία όπου η κουλτούρα δεν ήταν ερμητικά κλεισμένη και προωρισμένη μόνο για κάποιο ιερατείο όπως π.χ. στην αρχαία Αίγυπτο, αλλά την απολάμβαναν όλοι οι τότε πολίτες. (αυτή ήταν και η φαινάκη του ναζισμού που δήθεν θαύμαζε την τέχνη της Ελλάδας, απογυμνώνοντάς την από το πολίτευμα) …καὶ ὄνομα μὲν διὰ τὸ μὴ ἐς ὀλίγους ἀλλἐς πλείονας οἰκεῖν δημοκρατία κέκληται·

Και εδώ μπαίνει το ερώτημα: Υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή πολιτιστική ταυτότητα; Ή πρόκειται απλώς για το άθροισμα των εθνικών και τοπικών ταυτοτήτων;

Νομίζω την απάντηση πρέπει να την αναζητήσουμε στην ευρωπαϊκή ταυτότητα ως ένα ευρύ ιδεολογικό πλαίσιο που αντλεί από την παράδοση του Διαφωτισμού και του Ουμανισμού, έχοντας τις ρίζες του στην Ελλάδα, στη Ρώμη, στην αραβική αναγέννηση της Ανδαλουσίας και στην ευρωπαϊκή αναγέννηση, στην παράδοση της ανθρώπινης χειραφέτησης των επόμενων αιώνων, της δημοκρατίας, της μη θρησκευτικής, ανοιχτής κοινωνίας. Αυτή η ανοιχτή κοινωνία είναι και η μόνη που εξασφαλίζει την δυνατότητα ο καθένας να μπορεί να θρησκεύεται όπως θέλει ή και καθόλου. Αυτή η ανοιχτή κοινωνία σέβεται όλες τις εθνικές πολιτιστικές παραδόσεις αλλά και επιτρέπει την σύγχρονη δημιουργία στη μουσική, στις τέχνες, στη λογοτεχνία στις επιστήμες. Ενότητα και πολιτιστική “βιοποικιλότητα”. Επιμένω ότι ομπρέλλα μιας Ομοσπονδίας εγγυάται όλα αυτά περισσότερο από ένα έθνος-κράτος, ακριβώς γιατί είναι υποχρεωμένη να παίρνει υπόψη της τις ευαισθησίες όλων. Η Ομοσπονδία ή είναι δημοκρατική ή δεν υπάρχει. Και αυτή η ανοιχτή κοινωνία με αυτές τις αξίες είναι και το σπουδαιότερο εξαγώγιμο προϊόν της Ευρώπης προς έναν κόσμο όπου αρχίζουν και κερδίζουν παγκόσμια ισχύ αυταρχικοί κρατικοί σχηματισμοί.

Ωστόσο τα πράγματα είναι ακόμα πιο πολύπλοκα: σήμερα οι ευρωπαϊκές κοινωνίες κλείνουν μέσα τους και πολιτιστικές ταυτότητες εκτός Ευρώπης που τις φέρνουν στις αποσκευές τους οι μετανάστες. Η πολυπολιτισμική κοινωνία είναι μία πρόκληση για την Ευρώπη. Και λέω πρόκληση και όχι πραγματικότητα, γιατί δεν νομίζω ότι υπάρχει: αυτή η ώσμωση που πραγματικά εμπλουτίζει πολιτιστικά μια κοινωνία δεν έχει επιτευχθεί παρά σε πολύ μικρό βαθμό. Πληθαίνουν οι φωνές που μιλάνε για την αποτυχία του πολυπολιτιστικού μοντέλου. Δεν μπορεί να απέτυχε κάτι που δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Εφαρμόστηκε μόνο η ανοχή (tolerance), η ανεκτικότητα- και αυτή σποραδικά. Αυτό όμως δεν αρκεί. Αντιγράφω πάλι από τον Κον-Μπεντιτ:

Αν με τον όρο πολυπολιτισμικότητα εννοούμε μια κοινωνία, όπου ο καθένας θα είναι κλεισμένος μέσα στην πολιτισμική του κοινότητα, χωριστά από τις υπόλοιπες, αυτή η ιδέα μοιάζει πιο πολύ με τον κοινοτισμό και την απορρίπτω κατηγορηματικά. Αυτό που καταλαβαίνω εγώ ως πολυπολιτισμικότητα είναι μια πολυεθνική κοινωνία αποτελούμενη από διάφορες ομάδες με διαφορετική πολιτιστική ταυτότητα, που αναγνωρίζει στον καθένα το δικαίωμα να ανήκει σε περισσότερες από μία κουλτούρα, γιατί όλοι μας ανήκουμε σε πολλές και διάφορες πολιτισμικές ομάδες. ” …” Η διαφορετικότητα (και ο σεβασμός προς αυτήν) είναι ένα από τα θεμέλια της δημοκρατίας. Είναι επίσης και μία από τις βασικές αρχές της πολιτικής οικολογίας. Γι αυτό βλέπω την πολιτιστική διαφορετικότητα ως αξία και όχι ως φορτίο...”

Εδώ πρέπει να διαλυθεί μια παρεξήγηση: πολλοί καλοπροαίρετα ανησυχούν, γιατί θεωρούν ότι πολυπολιτισμικότητα σημαίνει αλλοίωση κεκτημένων που η κοινωνίες μας κέρδισαν με αίμα. Και αυτό στρώνει το έδαφος για τον ρατσισμό. Πρέπει ωστόσο να είναι σαφές, ότι οι παραδόσεις που εκλαμβάνει κάθε ομάδα ως “πολιτισμικές” δεν μπορούν να έρχονται σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Βάρβαρες πρακτικές δεν ανήκουν στην πολιτιστική σφαίρα. Δεν θα αναφερθώ σε παραδείγματα, όλοι τα γνωρίζουμε και ξέρουμε ότι κατά μεγάλο μέρος έχουν να κάνουν με τη θέση της γυναίκας, και όχι μόνο. Άλλο πολιτιστική παράδοση και άλλο βαρβαρότητα. Κι εδώ αναγκαστικά το κράτος δικαίου θα αναγκαστεί να συγκρουστεί ενδεχομένως με όσους καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, ανεξάρτητα αν είναι ντόποιοι ή ξένοι. Αν η πολιτεία αλλά και οι πολίτες εξασφαλίζουν τα διακαιώματα όλων, αν προστατεύουν αποτελεσματικά τα θύματα της κάθε βαρβαρότητας, τότε πιστεύω ότι θα μειωθούν και οι εύλογοι φόβοι του μέσου ανθρώπου απέναντι στον “άλλο” με τις διαφορετικές συνήθειες.

Όχι λοιπόν απλή παράθεση πολιτιστικών ταυτοτήτων, αλλά δημιουργική ώσμωση που γεννάει νέες πολιτισμικές μορφές, πλούσιες και ενδιαφέρουσες.

Γιατί αμιγής κουλτούρα δεν υπάρχει. Δεν υπήρχε ποτέ, όπως δεν υπάρχει και καθαρή φυλή. Ο πολιτισμός δεν δημιουργείται με παρθενογένεση. Επιρροές, δάνεια και αντιδάνεια στις γλώσσες, στις θρησκείες , στις τέχνες,στις επιστήμες, είναι που κάνουν τόσο θαυμαστή την περιπέτεια του πολιτισμού. Και ιδιαίτερα του Ελληνικού. Ο πολιτισμός δεν κινδύνεψε ποτέ από τις επιμειξίες, αντίθετα εμπλουτίστηκε. Είναι όπως και οι ανθρώπιμοι πληθυσμοί που γίνονται πιο εύρωστοι με τις επιμειξίες ενώ οι “καθαρές”φυλές κινδυνεύουν με εκφυλισμό- το αντίθετο απ’ ό,τι πιστεύουν οι ρατσιστικές θεωρίες. Ούτε όλες οι παραδόσεις αξίζει να διατηρηθούν, ούτε η πολιτιστική ταυτότητα είναι ταυτόσημη με την παράδοση. Είναι κάτι ζωντανό και εξελισσόμενο. Πχ. μια γλώσσα δεν κινδυνεύει, όσο εκφράζεται μέσα από μια σύγχρονη, ζωντανή λογοτεχνία που μιλάει για τον σύγχρονο άνθρωπο. Ο πιο σίγουρος τρόπος να χαθεί η πολιτιστική ταυτότητα είναι να κλειστεί στον εαυτό της και στο παρελθόν της, να μην εξελίσσεται.

Και μια ενιαία πολιτικά δημοκρατική ευρώπη είναι πολύ πιο πρόσφορο έδαφος, πολύ πιο ισχυρός μοχλός για να μπαίνει σε κίνηση αυτή η εξέλιξη, παρά το κάθε μεμονωμένο κράτος.

Ναι η πολιτιστική ταυτότητα κινδυνεύει αλλά όχι από την Ενωμένη Ευρώπη. Από τι κινδυνεύει; Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: