ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΟΜΜΑΤΑ; –3


Σε δύο προηγούμενα άρθρα, (ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΟΜΜΑΤΑ;-1  και  ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΟΜΜΑΤΑ; – 2) με αφορμή την αποχώρηση του Ντανύ Κον-Μπεντίτ από το γαλλικό Πράσινο κόμμα, έβαλα κάποια ερωτήματα σχετικά με τα προβλήματα- πρακτικά κια ιδεολογικά- που εμφανίζονται στα περισσότερα Πράσινα κόμματα σήμερα στην Ευρώπη.

Σε λίγες μέρες , 9, 10 και 11/11/12 πραγματοποιείται στην Αθήνα το συνέδριο του Ευρωπαϊκού Πράσινου Κόμματος (EGP)  (http://europeangreens.eu/athens2012/councilevent) με κύρια θέματα τις ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ, ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ και ΤΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ.

Με αφορμή το συνέδριο ξανάρχομαι στα ερωτήματα:

  • Μπορούν τα σχετικά πιο “υγιή” κόμματα να βοηθήσουν τα πιο αδύναμα; Και είναι τυχαίο ότι αυτά τα 4 πιο υγιή ανήκουν στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη;
  • Μήπως η πολιτική οικολογία είναι μια ιδεολογία συνδεδεμένη με την ευημερία και στέκεται αμήχανη μπροστά στην οικονομική κρίση; Και αντιστοίχως οι λαοί που πλήττονται θεωρούν την οικολογία “πολυτελή νεωτερισμό” και στρέφονται προς πιο παραδοσιακα σχήματα -αλλά και προς ένα παρελθόν εθνικιστισμού και προστατευτισμού;
  • Η μήπως συμβαίνει το αντίθετο: η πολιτική οικολογία έδωσε ό,τι είχε να δώσει, μπόλιασε τις ευρωπαϊκές κοινωνίες λίγο-πολύ με τον οικολογικό προβληματισμό και τώρα έχει χάσει τον καινοτόμο της χαρακτήρα, είναι μία δύναμη του κέντροy που μπορεί άνετα, όχι απλώς να συνεργαστεί, αλλά και να συγχωνευτεί με τη σοσιαλδημοκρατία;

Σήμερα απαντούν σε αυτόν τον προβληματισμό- και τους ευχαριστώ πολύ γι αυτό-  τέσσερα πρόσωπα που λόγω της επιστημονικής τους ειδικότητας, της ενασχόλησής τους με τα κοινά ως ενεργοί πολίτες με ανεξαρτησία γνώμης  και του θεωρητικού και έμπρακτου ενδιαφέροντός τους για την οικολογία, έχουν να πουν ενδιαφέροντα πράγματα: οι Ναπολέων Μαραβέγιας, Κίμων Χατζημπίρος,  Γιώργος Προκοπάκης και Γιάννης Σακιώτης.

Ναπολέων Μαραβέγιας (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών -Τομέας Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών):

Πραγματικά τα ευρωπαϊκά Πράσινα κόμματα περνούν κάμψη. Αυτό κατά τη γνώμη μου οφείλεται στην οικονομική κρίση. Τούς ευρωπαίους πολίτες – και όχι μόνο τους Έλληνες- τους απασχολούν τα προβλήματα της άμεσης καθημερινότητά τους. Για πολλούς η ίδια η επιβίωσή τους γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Έτσι τα περιβαλλοντικά ζητήματα θεωρούνται πολυτέλεια. Οι πράσινες λύσεις στην κρίση είναι κατά κανόνα μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες, δεν αποδίδουν άμεσα. Σχετικό με αυτό είναι και το γεγονός ότι τα Πράσινα κόμματα του Ευρωπαϊκού νότου περνούν μεγαλύτερη κρίση (που φαίνεται και στις εκλογικές επιδόσεις) σε σύγκριση με τα αδελφά κόμματα της κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης: στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου, παρά την οικονομική μεγέθυνση του τέλους του 20ου αιώνα, τα οικονομικά προβλήματα παρέμεναν έντονα, τα επίπεδα ευμάρειας παρέμενε χαμηλά και ο περισσότερος κόσμος αν και σταδιακά συνειδητοποιούσε τη σπουδαιότητα των περιβαλλοντικών προβλημάτων, δεν έβαζε και δεν βάζει σε πρώτο πλάνο αυτές τις διεκδικήσεις. Είχε, και τώρα ακόμη πιο πολύ έχει άλλες προτεραιότητες. Είναι φυσικό. Δεν νομίζω ότι η κάμψη των Πράσινων κομμάτων του νότου οφείλεται πρωτίστως σε πολιτικούς λόγους, αν δηλαδή πήγαν περισσότερο προς τα “δεξιά” ή περισσότερο προς τ’ “αριστερά”.

Στο ερώτημα αν έχει μέλλον η πολιτική οικολογία, αν τα τα Πράσινα κόμματα έχουν λόγο ύπαρξης, η απάντησή μου είναι ανεπιφύλακτα ναι. Όταν περάσει η κρίση, η οικολογική ατζέντα θα είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Κυρίως το ζήτημα του μοντέλου ανάπτυξης που θα πρέπει να υιοθετήσει η κοινωνία για να ξεφύγει από τους κύκλους των αλλεπάλληλων κρίσεων. Τότε η ύπαρξη Πράσινων κομμάτων θα είναι και επίκαιρη και αναγκαία και η πολιτική οικολογία θα έχει να παίξει αποφασιστικό ρόλο σε προνομιακό πεδίο.

Κίμων Χατζημπίρος (αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ στον τομέα Οικολογίας, Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Περιβαλλοντικής Πολιτικής):

Πράγματι κάτι δεν πάει καλά με τα πράσινα κόμματα. Πιθανές αιτίες:
1. Επρόκειτο για μια συγκυριακή έξαρση που δεν ξεπερνά τα 30 χρόνια. Εφόσον δεν φαίνονται ικανά να αναπτύξουν εμπεριστατωμένες θέσεις για όλα τα πολιτικά ζητήματα, είναι καταδικασμένα να παρακμάσουν (ίσως το γερμανικό αποτελεί εξαίρεση)
2. Ωφελήθηκαν πρόσκαιρα από την ιδεολογική κατάρρευση του σοσιαλισμού, αλλά δεν προσφέρουν αξιόλογη εναλλακτική λύση.
3. Η φονταμενταλιστική συνιστώσα ακολουθεί την άνοδο και μοιραία πτώση όλων των αριστερίστικων προσεγγίσεων, ενώ η πραγματιστική θα αφομοιωθεί από την σοσιαλδημοκρατία.
4. Η κριτική στο μοντέλο ανάπτυξης (κεντρικό πράσινο ζήτημα) αποτελεί ψευτοζήτημα, αφού η πραγματική απάντηση στα προβλήματα του περιβάλλοντος έρχεται από την τεχνολογία. H τεχνολογία υπέρ του περιβάλλοντος δεν είναι σήμερα δυσανάλογα ακριβή. Η εφαρμογή της όμως δεν εξαρτάται από την πολιτική βούληση του ενός ή του άλλου κόμματος που βρίσκεται στην εξουσία, αλλά αν υπάρχει μαζική διεκδίκηση από την κοινωνία.

Γιώργος Προκοπάκης (σύμβουλος επιχειρήσεων):

Στην πολιτική οικολογία υπήρχε πάντα ένα εγγενές πρόβλημα που εκφραζόταν πολιτικά: τα θέματα που έθετε δεν κατελάμβαναν μια συγκεκριμένη θέση στο πολιτικό φάσμα αλλά διαπερνούσαν οριζόντια όλες τις πολιτικές ατζέντες. Έτσι τα Πράσινα κόμματα ήταν πάντα ευάλωτα σε καννιβαλισμούς από γειτονικούς πολιτικούς χώρους. Το να έχεις την αίσθηση του “ανήκειν” σε κάποιο οικολογικό κόμμα είναι πολύ δύσκολο, γιατί μπορείς να ανήκεις στην οικολογία μερικώς, αλλά να ανήκεις και στη δεξιά και στο κέντρο και στην αριστερά κλπ. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο σε συνθήκες κρίσης. Η πολιτική έκφραση της οικολογίας φαίνεται να είναι μία “πολυτέλεια”.Στις αναπτυγμένες χώρες, αν και υπάρχουν σοβαρά οικολογικά προβλήματα λόγω της βιομηχανίας κλπ, ειναι η ευμάρεια που επιτρέπει την “πολυτέλεια” ενασχόλησης με το περιβάλλον και το θέτει ψηλά στην ατζέντα. Αντίθετα, στη Βουλγαρία π.χ. δεν μπαίνει ζήτημα πυρηνικών και τα εκεί οικολογικά κόμματα (σημ. είναι περισσότερα από ένα) δεν μπορούν ν’ αποκτήσουν εμβέλεια. Πέρα όμως από τις πολιτικές ιδιαιτερότητες κάθε χώρας που ωθεί το κάθε πράσινο κόμμα να πηγαίνει πιο προς την αριστερά ή πιο προς τον πολιτικό φιλελευθερισμό, εγώ τη μεγαλύτερη βαρύτητα τη δίνω στις οικονομικές συνθήκες. Όταν μπαίνουν ζητήματα επιβίωσης για μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού, το ζήτημα της πράσινης ανάπτυξης και της πράσινης ατζέντας μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Όσο για την επιστροφή στο “small is beautiful” που κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να γίνει στην Ελλάδα, αν είναι να μειωθεί κάποτε η ανεργία, η επιστροφή σε παραδοσιακές και “πράσινες” καλλιέργειες και τεχνικές, η στροφή σε γεωργία /κτηνοτροφία με εναλλακτικούς τρόπους (βιολογική και “ολοκληρωμένη” γεωργία) είναι μια από τις εφικτές και πιθανότατα αποτελεσματικές εναλλακτικές που θα έχουμε ως κοινωνία. Αυτό όμως θέλει πάρα πολύ σοβαρή οργάνωση. Και γενικοτερα η τεχνολογία θα δώσει οικολογικές λύσεις, αν υπάρχει όχι μόνο πολιτική βούληση αλλά και επίμονη προσήλωση στους στόχους, πραγματική δέσμευση με σχεδιασμόκαι επενδύσεις σε πόρους και χρόνο.

Σχετικά τώρα με το ξεπέρασμα της κρίσης και το μοντέλο ανάπτυξης: Ένα θέμα είναι να συζητούμε για την περιφερειακή και την πράσινη ανάπτυξη και άλλο πράγμα είναι η εφαρμογή της. Για να χρησιμοποιήσεις τις πράσινες δυνατότητες στην ανάπτυξη, να δημιουργήσεις πράσινες θέσεις εργασίας, οπωσδήποτε χρειάζονται όχι μόνο πράσινες ιδέες αλλα και “επιχειρείν”, δραστηριότητα, γιαυτό μιλούσα για περιφιφερειακή ανάπτυξη. Είμαι πολύ απαισιόδοξος με την πράσινη δυναμική, το πράσινο momentum στην περίοδο της κρίσης, φοβάμαι πισωγύρισμα, όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρώτα πρώτα δεν θα υπάρχουν επαρκείς πόροι για επιδοτήσεις, project κλπ.

Σε σχέση με τα κόμματα στην Ελλάδα, προσωπική μου επιθυμία θα ήταν ο πολιτικός φιλελευθερισμός και το κοινωνικό κράτος να συνυπάρχουν σε ένα πολιτικό ρεύμα, συνδιασμένα με μια οικολογική ατζέντα. Στην Ελλάδα είχαμε κάποτε την ευτυχία να έχουμε ένα πρόσωπο που τα συνδύαζε όλα αυτά, -και μάλιστα πρόσωπο πανευρωπαϊκής εμβέλειας -ωστόσο είχαμε και την ατυχία να τον χάσουμε: τον Μιχάλη Παπαγιαννάκη.

Γενικότερα δεν νομίζω ότι έχει κλείσει ο κύκλος των οικολογικών κομμάτων, γιατί ακόμα και ένα κόμμα του 1% ή μια σοβαρή περιβαλλοντική οργάνωση μπορεί να βάλει ζητήματα στην πολιτική ατζέντα και να επιβάλει στη διοίκηση να τα λύσει. ‘Ισως να πρέπει για κάμποσα χρόνια να θυσιαστεί ένα οικολογικό κίνημα, ώστε να αναπτυχθεί μια κουλτούρα, μέχρι να ωριμάσει η κοινωνία περισσότερο και να ενσωματώσει την οικολογική ατζέντα στην πολιτική.

Γιάννης Σακιώτης (Πολιτικός επιστήμονας, συνεργάτης πολλών οικολογικών περιοδικών)::

Πιστεύω ότι τα πράσινα κόμματα δεν διέθεταν ιδεολογική σπονδυλική στήλη. Έτσι, ήταν εύκαμπτα προς κάθε κατεύθυνση: αριστερά, κέντρο, δεξιά. Αν και γεννήθηκαν από την αριστερά έκαναν το παν να διαφοροποιηθούν από αυτήν για να μπορούν να απευθύνονται στο ευρύτερο εκλογικό ακροατήριο. Αυτή όμως ήταν η μεγάλη τους αστοχία και ταυτόχρονα η χαμένη ιστορική ευκαιρία που είχαν: αντί να εφορμήσουν στο κενό που άφησε η πτώση του κομουνισμού και να διεκδικήσουν μια νέα, οικολογική αριστερά, χάθηκαν στις μεταφράσεις μεταξύ πραγματιστών και ακτιβιστών. 

Να προσθέσω έναν ακόμη παράγοντα: τα πρόσωπα. Αποδείχθηκε ότι έχει πολύ μεγάλη σημασία το ποιοι άνθρωποι, με ποιες δυνατότητες και με ποιες ικανότητες βρέθηκαν στα τιμόνια των πράσινων κομμάτων, τουλάχιστον για να βγάλουμε ένα συμπέρασμα για το πού πήγαν καλά και πού όχι. Η ελληνική περίπτωση είναι χαρακτηριστική, όχι τόσο για το ποιοι συμμετείχαν ηγετικά στο πράσινο κίνημα όσο για το ποιοι δεν συμμετείχαν: ένα μεγάλο και πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο της επιστημονικής οικολογίας και του οικολογικού κινήματος της κοινωνίας πολιτών αποθαρρύνθηκε ή έστω δεν βρήκε το κίνητρο να συμμετάσχει.

Ακόμη, αιτία της πορείας που ακολουθήθηκε σε όλη την Ευρώπη είναι η γραφειοκρατικοποίηση των πράσινων. Οι ευαισθητοποιημένες οικολογικά κοινωνίες του ευρωπαϊκού χώρου ξεκίνησαν ένα βουβό κίνημα αυτο-οργάνωσης εναλλακτικών μοντέλων ή έστω εναλλακτικών περιόδων διαβίωσης. Η κοινωνική οικονομία κάθε μορφής (τυπική,αλλά κυρίως άτυπη), εξαπλώνεται την τελευταία δεκαετία, πολλαπλασιάζοντας τους οπαδούς της όχι μόνο μεταξύ των ψηφοφόρων των πράσινων κομμάτων. Καταγράφεται μία σημαντική στροφή από τον περιβαλλοντισμό στην πιο ολιστική «κοινωνική-περιβαλλοντική» ευαισθητοποίηση. Έτσι, διαμορφώνονται δίκτυα μιας ιδιαίτερης σοσιαλιστικής πρακτικής, η οποία συνυπάρχει με την «πραγματική» οικονομία των κερδών και της κρίσης.

Αυτό το ρεύμα μεγαλώνει και με έναν διαφορετικό τρόπο αναπτύσσεται και σε φτωχές κοινωνίες -Ινδία- και σύντομα θα είναι απειλητικό για τον καπιταλισμό. Άποψή μου είναι ότι θα εκφραστεί μέσα από μία αναγέννηση της ηγεσίας της σοσιαλδημοκρατίας και της δημοκρατικής παράταξης, με την ανασύνθεση των μη κομουνιστικών ρευμάτων της αριστεράς και των πράσινων, κεντρώων και φιλελεύθερων κομμάτων. Καθοριστικό ρόλο σε αυτές τις αναμενόμενες εξελίξεις θα έχει η Αμερική: μια δεύτερη εκλογή του Ομπάμα και του Μπάιντεν  θα φέρει μεγάλες αλλαγές που αναμφίβολα θα επηρεάσουν και την Ευρώπη. Οι έννοιες κλειδί για την νέα ιδεολογία θα είναι το δημόσιο συμφέρον και τα δικαιώματα, ιδίως εκείνα που αναφέρονται στην ελευθερία και την αξιοπρέπεια (το αξιοβίωτο) κάθε ανθρώπου.

Ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ, μία ήδη ιστορική φιγούρα στην παγκόσμια πολιτική, ίσως διαδραματίσει ηγετικό ρόλο σε αυτές τις διεργασίες. Δυστυχώς, η Ευρώπη δεν διαθέτει και πολλές ηγετικές προσωπικότητες. Και σήμερα τις χρειάζεται όσο ποτέ.

Advertisements

One Response to ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΠΡΑΣΙΝΑ ΚΟΜΜΑΤΑ; –3

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: