ΤΑΤΟΪ: ΧΑΡΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ; (τατόϊ 1)


1. ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΑΤΟΪΟΥ

του Γιάννη Αρνέλλου, δασολόγου, μέλους της μελετητικής ομάδας αποκατάστασης Τατοΐου

Το δάσος Τατοΐου αποτελεί ένα τεχνητό δάσος που δημιουργήθηκε για αισθητικούς σκοπούς κατά κύριο λόγο. Δημιουργήθηκε σε θέση όπου λόγο υπερβόσκησης υπήρχαν κυρίως φρύγανα και πουρνάρια .

Το εντυπωσιακό στο συγκεκριμένο δάσος είναι το γεγονός ότι υπήρξε πλήρης σχεδιασμός της εγκατάστασης του και μάλιστα σχεδιασμός που συμπεριλάμβανε στόχους πολλαπλών σκοπών.

Από την αισθητική πλευρά επιλέχτηκε καταρχήν το κλασικό Ελληνικό τοπίο που κυρίως αποτελείται από μίξη του γραμμικού κατακόρυφου σχήματος του κυπαρισσιού και του στρογγυλού σχήματος της κόμης της χαλέπιου Πεύκης που μαζί συνθέτουν ένα τοπίο καθαρά μεσογειακό. Σχεδιάστηκαν θέσεις και διαδρομές που ακολουθούσαν τα χαρακτηριστικά τοπία που συναντάμε (δυστυχώς όλο και λιγότερο) στον μεσογειακό/ Ελληνικό χώρο. Μικρές λίμνες και κρήνες πλαισιωμένες από ψηλά πλατάνια συνδεδεμένες με δίκτυα μονοπατιών που δημιουργούν την αίσθηση περιβάλλοντος απολύτως φυσικού.

Η θέση και η έκταση του όλου εγχειρήματος εμπεριέχει πολλά ρίσκα. Το πιο σοβαρό είναι ο κίνδυνος τα φυσικά οικοσυστήματα να αποβάλουν το τεχνητό οικοσύστημα. Αυτό γίνεται με πολλούς τρόπους:μετάδοση ασθενειών, ξαφνικές καταστροφές όπως πυρκαγιές και γεωλισθήσεις και άλλα, που όσο περνούν τα χρόνια απαιτούν όλο και περισσότερες επεμβάσεις για να πετύχεις στόχους μικρότερους των αρχικών. Στην συγκεκριμένη όμως περίπτωση έγινε το αντίθετο, παρόλο που υπήρξαν καταστροφικές πυρκαγιές το τεχνητό δάσος μπόρεσε να αναγεννηθεί και μπορούμε να πούμε με σιγουριά πλέον ότι λειτουργεί σαν φυσικό. Σε αυτό συντέλεσαν αποφασιστικά και τα τεχνικά έργα που ήταν ακριβώς όσο χρειαζόταν έτσι ώστε να απορροφηθούν οπτικά και λειτουργικά αλλά ταυτόχρονα να λειτουργούν υποστηρικτικά στο όλο σχέδιο. Σημειώνουμε εδώ ότι το δάσος δεν παρέμενε αδιατάρακτο και απροσπέλαστο, υπήρχε διαχειριστικό σχέδιο που το έκανε ένα δάσος παραγωγικό, υποστηρικτικό της συνολικής λειτουργίας των βασιλικών αγροδασοκτημάτων ως αναπόσπαστο τμήμα τους. Ναι μεν ο αρχικός σκοπός του τοπίου εμπνεύστηκε από τον ρομαντισμό που επικρατούσε στην Ευρώπη της εποχής αλλά παράλληλα στηρίχτηκε σε και στον βορειοευρωπαϊκό ορθολογισμό. Αυτό δεν συνέβη τυχαία αλλά αποτελούσε μέρος των αρχικών στόχων του αγροκτήματος, δηλαδή ν’ αποτελέσει πρότυπο αγροτοκτηνοτροφικής δραστηριότητας με στόχο τον εκσυγχρονισμό της Ελληνικής υπαίθρου στην βάση χρηματοοικονομικών και επιστημονικών κριτηρίων.

Έχουμε δηλαδή ένα κτήμα που σχεδιάστηκε και εγκαταστάθηκε με τα ποιο αυστηρά οικολογικά και κοινωνικά κριτήρια που θα μπορούσαμε να σκεφτούμε σήμερα και που μετά από λειτουργία πλέον του αιώνα μπορούμε να βεβαιώσουμε ότι ο σχεδιασμός του ήταν απόλυτα επιτυχημένος. Η “συνταγή” ήταν απλή: σεβόμαστε το τοπικό οικοσύστημα και εκμεταλλευόμαστε τους ιδιαίτερους οικότοπους που δημιουργούνται, με πλήρη σεβασμό στην αντοχή του φυσικού περιβάλλοντος, ταυτόχρονα όμως εφαρμόζουμε διαχείριση σε βάθος χρόνου και ακολουθούμε τα δεδομένα της φύσης και όχι φαντασιώσεις στις όποιες προσαρμογές της διαχείρισης. Τα τεχνικά έργα σχεδιάζονται και πραγματοποιούνται με στόχο να αντέξουν στον χρόνο και να απορροφηθούν από το φυσικό περιβάλλον και όχι να εντυπωσιάσουν από μόνα τους.

Είναι αδύνατον να μην γίνουν αντιπαραβολές με το τι συμβαίνει σήμερα που είναι δεδομένο ότι έχουμε περισσότερες γνώσεις και δυνατότητες. Το μοναδικό συγκριτικό πλεονέκτημα που είχε το συγκεκριμένο αγρόκτημα ήταν το ότι δεν αμφισβητούνταν το ιδιοκτησιακό του καθεστώς, δεν υπήρχαν επίδοξοι καταπατητές που να ασκούν καταστροφική πίεση εναντίον του. Ωστόσο σήμερα δεν υπάρχει δημόσιο κτήμα πολλαπλών σκοπών, αλλά και όπου υπάρχει, η διαχείριση είναι αποσπασματική και οι στόχοι αλλάζουν πολύ πριν αναδειχτούν τα δεδομένα που θα επέπτρεπαν την αξιολόγηση τους. Σημειώνουμε ότι το μοντέλο αυτό δεν ήταν άγνωστο στην Ελληνική κοινωνία. Όλες οι κοινότητες πριν την χρήση μηχανικών μέσων λειτουργούσαν με αυτό τον τρόπο: όπου υπήρχε δάσος γύρω από αγρούς επικρατούσε μια αρμονική συνύπαρξη αγροτικής, κτηνοτροφικής και δασικής παραγωγής. Μια σειρά κοινωνικοοικονομικών λόγων χάλασαν αυτή την αρμονική λειτουργία που υπήρχε εξ ανάγκης και τώρα προσπαθούμε απεγνωσμένα να την επαναφέρουμε. Όμως για να συμβεί αυτό πρέπει να είμαστε συνειδητοί και σοβαροί τόσο στον σχεδιασμό μας όσο και στην επιμονή εφαρμογής του.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: