Βιώσιμο αστικό περιβάλλον σε καιρούς αυστηρής λιτότητας


Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 2 Αυγούστου 2010 Προεκτάσεις

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=02/08/2010&id=189163

Της ΜΕΛΙΤΤΑΣ ΓΚΟΥΡΤΣΟΓΙΑΝΝΗ*

Το υπουργείο ΠΕΚΑ εξήγγειλε πρόσφατα το Πρόγραμμα Αθήνα-Αττική 2014, που αφορά την οργάνωση του αστικού χώρου, με όχημα το νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας και την Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων.

Με τις γενικές παραδοχές ότι η παρούσα κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά επίσης κοινωνική και περιβαλλοντική και ότι οι πόλεις είναι βασικοί παράγοντες για την κλιματική αλλαγή, οι στόχοι του προγράμματος σε γενικές γραμμές είναι:

* Ανάσχεση της αστικής διάχυσης στη λογική της συμπαγούς πόλης: κάλυψη των οικιστικών πιέσεων όχι με επεκτάσεις, αλλά μέσα στον υφιστάμενο αστικό ιστό, με αναβάθμιση του υπάρχοντος οικιστικού αποθέματος και ανακύκλωση γης και κτηρίων.

* Ανοιγμα του θαλάσσιου μετώπου – βιώσιμη διαχείριση της παράκτιας ζώνης.

* Αναβάθμιση του ιστορικού κέντρου και υποβαθμισμένων περιοχών κατοικίας -αναστροφή της γκετοποίησης.

* Μείωση του «οικολογικού αποτυπώματος» της Αττικής με τη βιώσιμη διαχείριση πόρων και απορριμμάτων και την ενεργειακή θωράκιση κτηρίων και δημόσιου χώρου.

* Ποιότητα στον αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.

*Βιώσιμη αστική κινητικότητα: δημόσια συγκοινωνία, ποδήλατο, πεζή κίνηση με τολμηρές πεζοδρομήσεις και μονοδρομήσεις

*Ισόρροπη, κοινωνικά δίκαιη, περιβαλλοντικά βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, αποτροπή της επικράτησης του ιδιωτικού πάνω στο δημόσιο, ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Αθήνας ως μεσογειακής και ευρωπαϊκής μητρόπολης.

Οι παραπάνω στόχοι αντικατοπτρίζουν τις κατακτήσεις της σύγχρονης πολεοδομίας και είναι απολύτως συμβατοί με τις αρχές για ένα βιώσιμο αστικό περιβάλλον. Η όλη φιλοσοφία και ο συνολικός σχεδιασμός εκφράζουν σαφώς μιαν οικολογική οπτική για την πόλη.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα χρειάζεται θαρραλέα πολιτική στήριξη.

Ωστόσο, εμφανίστηκαν ήδη μεμψιμοιρίες και λοιδορίες, ότι όλα αυτά είναι ουτοπικά, παρακινδυνευμένα, ασύμφορα. Κατά τη γνώμη μου, οι αντιρρήσεις προέρχονται από ποικίλα μικρά και μεγάλα συμφέροντα, αλλά κυρίως από παγιωμένες νοοτροπίες όλων εκείνων που δεν θέλουν ν’ αλλάξει τίποτα και ποτέ σε αυτή την πόλη. Από συντηρητισμό, έλλειψη φαντασίας και ιδεολογικές αγκυλώσεις. Στάση που οδηγεί σε αδιέξοδο και παράλυση, σε μια ιστορική στιγμή που χρειάζεται δράση και τόλμη.

Η Αθήνα έχει κατασυκοφαντηθεί. Οι κάτοικοί της δεν την αγαπούν πια; Οι εξαιρετικές παρεμβάσεις που έκανε τα τελευταία χρόνια η Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων, στην πράξη, αγκαλιάστηκαν από τους κατοίκους. Πολύ γρήγορα όμως σχεδόν οι πάντες τις θεώρησαν δεδομένες, γρήγορα ξέχασαν την προηγούμενη κατάσταση και συνεχίζουν να έχουν μάτια μόνο για τις ελλείψεις της πόλης. Ωστόσο η πόλη είμαστε εμείς, στο χέρι μας είναι να την κάνουμε καλύτερη, είτε μέσω των εκλεγμένων αρχών είτε με πρωτοβουλίες πολιτών.

Μία από τις βασικές αρχές της βιώσιμης πολεοδομίας είναι η ανάμειξη πληθυσμιακών ομάδων (οικονομικά, ηλικιακά, εθνοτικά), απαραίτητο στοιχείο για τη ζωντάνια μιας πόλης, από τη μητροπολιτική κλίμακα έως την κλίμακα της γειτονιάς. Από αυτή την άποψη η Αθήνα έχει πλεονέκτημα: ακόμη και στις χειρότερες στιγμές της, παρά τα άσχημα κτίρια, παρά τα σκουπίδια, παρά τις απολίτιστες συμπεριφορές, είναι πόλη ζωντανή. Αυτή τη ζωντάνια δεν πρέπει να τη χάσει. Αν εμπλουτιστεί και με ένα βιώσιμο αστικό περιβάλλον, αν υλοποιηθούν οι μισοί στόχοι του Προγράμματος Αθήνα-Αττική 2014, τότε η πόλη μπορεί να γίνει αξιο-βίωτη για κατοίκους και επισκέπτες. Ονειρεύομαι μιαν Αθήνα άξια να την επισκέπτεται κανείς, όχι μόνο για την Ακρόπολη, αλλά για την πόλη αυτή καθαυτή, με λαμπρά σύγχρονα κτήρια, με πάρκα, με άνετη κυκλοφορία, με τη θάλασσά της και τις ανέσεις της.

Οι επενδύσεις στον δημόσιο χώρο με βάση την περιβαλλοντικά βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι σπατάλη, είναι επενδύσεις στην ποιότητα ζωής όλων των πολιτών, ιδιαίτερα των λιγότερο προνομιούχων, είναι επενδύσεις στην κοινωνική συνοχή. Και φυσικά επενδύσεις στον τουρισμό.

Στο πολίτευμα της Δημοκρατίας ο κεντρικός σχεδιασμός αποτελεί παρέμβαση ωφέλιμη για την κοινωνία. Ελλειψη σχεδιασμού σημαίνει ασυδοσία μιας αγοράς ανεξέλεγκτης, δηλαδή νεοφιλελευθερισμό με την ουσιαστική σημασία του όρου. Κεντρικός σχεδιασμός σημαίνει οικονομικό εξορθολογισμό, ενώ η ασυδοσία της αγοράς συμβαδίζει με διαφθορά, ρεμούλα, άρα με κατασπατάληση πολύτιμων οικονομικών και ανθρώπινων πόρων.

Πάντως, το ΥΠΕΚΑ όταν αναφέρεται σε πηγές χρηματοδότησης (ΕΣΠΑ, Πράσινο Ταμείο, έσοδα από ημιυπαιθρίους) οφείλει να δώσει στη δημοσιότητα συγκεκριμένες οικονομικές μελέτες ώστε να αξιολογηθούν από ανεξάρτητους, έγκυρους φορείς.

Παράλληλα, η θετική αποτίμηση του προγράμματος δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραβλέψουμε αρκετές ασάφειες και ελλείψεις του προγράμματος:

1. Οι παρεμβάσεις μητροπολιτικού χαρακτήρα δεν συνοδεύονται από σαφείς πολιτικές επιλογές για κάποια επίμαχα ζητήματα, που έχουν αποτελέσει πεδίο σύγκρουσης πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων. Ενδεικτικά αναφέρω:

* Γήπεδο Παναθηναϊκού: η απομάκρυνσή του σε σύντομο διάστημα από την καρδιά της Αθήνας και η δημιουργία πάρκου αποτελεί μείζον ζήτημα για την πόλη.

* Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: δεν αναφέρεται η χωροθέτηση εγκαταστάσεων στους ορεινούς όγκους και γενικά στην αττική ύπαιθρο.

* Ρέματα της Β. Αττικής (Κηφισός, Ποδονίφτης κ.λπ.): έχουν παραλειφθεί από τον γενικό σχεδιασμό.

* Ελληνικό: κατά τη γνώμη μου, δεν θα έπρεπε να αποκλειστεί η ιδέα της μερικής οικοδόμησης. Η ανέγερση ενός σωστά χωροθετημένου, πρότυπου βιοκλιματικού οικισμού, που θα απέφερε έσοδα, απαραίτητα για απαλλοτριώσεις και δημιουργία πάρκων σε ασφυκτικά πυκνοδομημένες γειτονιές, θα ήταν μια λύση πραγματικής κοινωνικής ευαισθησίας, στη λογική της άμβλυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων, ώστε να μην συσσωρεύονται όλα τα πλεονεκτήματα σε μία ήδη προνομιούχο περιοχή, αλλά να ωφεληθούν και άλλες.

2. Δεν αντιμετωπίζεται ένα κοινωνικό πρόβλημα που συνοδεύει συχνά τις αναπλάσεις περιοχών: την πληθυσμιακή αλλοίωση εξαιτίας της φυγής των οικονομικά ασθενέστερων κατοίκων, λόγω της ανόδου της αξίας γης. Χρειάζονται ασφαλιστικές δικλείδες κατά της ασύδοτης κερδοσκοπίας.

3. Τέλος, θα ήταν πολύ χρήσιμο εν όψει των εκλογών του φθινοπώρου οι υποψήφιοι δήμαρχοι να πάρουν θέση σχετικά με το Πρόγραμμα Αθήνα-Αττική 2014, όχι με γενικολογίες -θετικές ή αρνητικές-, αλλά με προτάσεις για το αν και πώς μπορούν να υλοποιηθούν οι στόχοι στον δήμο τους.

Εν αναμονή του Ρυθμιστικού στο τέλος του χρόνου…

* Αρχιτέκτων – μέλος του Πανελλαδικού Συμβουλίου των Οικολόγων Πράσινων



Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: