ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΥΠΕΚΑ ΑΘΗΝΑ – ΑΤΤΙΚΗ 2014 (Ας αγαπήσουμε ξανά την πόλη μας -διάλογος για την ΑΘήνα 3)


Mια πρώτη αποτίμηση του Προγράμματος του ΥΠΕΚΑ

Αθήνα-Αττική 2014

Της Μελίττας Γκουρτσογιάννη*

Το Υπουργείο ΠΕΚΑ εξήγγειλε πρόσφατα το Πρόγραμμα Αθήνα-Αττική 2014, που αφορά την οργάνωση του αστικού χώρου, με όχημα το νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας και την Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων.

Οι στόχοι που θέτει το πρόγραμμα αντικατοπτρίζουν τις κατακτήσεις της βιώσιμης πολεοδομίας και είναι απολύτως συμβατοί με τις αρχές για ένα βιώσιμο αστικό περιβάλλον. Η όλη φιλοσοφία και ο συνολικός σχεδιασμός εκφράζουν σαφώς μιαν οικολογική οπτική για την πόλη.

Το πρόγραμμα ξεκινά από τις γενικές παραδοχές ότι

  • η παρούσα κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά επίσης κοινωνική και περιβαλλοντική.
  • οι πόλεις είναι βασικοί παράγοντες – κλειδιά για την κλιματική αλλαγή.

και θέτει τους παρακάτω γενικούς στόχους :

  • ανάσχεση επεκτάσεων αναβάθμιση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος στη λογική της συμπαγούς πόλης.
  • ποιότητα του αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού σχεδιασμού
  • διαχείριση πόρων και απορριμμάτων
  • ενεργειακή αναβάθμιση/θωράκιση κτιρίων και δημόσιου χώρου
  • βιώσιμη αστική κινητικότητα
  • αποτροπή της επικράτησης του ιδιωτικού πάνω στο δημόσιο.

Ειδικώτερα για τη βιώσιμη ανάπτυξη του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας εξαγγέλλονται:

  • Ανάσχεση της αστικής διάχυσης (sprawling) – κάλυψη των πιέσεων κατά προτεραιότητα μέσα στον υφιστάμενο αστικό ιστό -ανακύκλωση γης και κτιρίων.
  • Άνοιγμα του θαλασσίου μετώπου- βιώσιμη διαχείριση της παράκτιας ζώνης.
  • Αναβάθμιση του Ιστορικού Κέντρου. Ανάπλαση υποβαθμισμένων περιοχών (Ακαδημία Πλάτωνος, πλατείες Αγ. Παντελεήμονα, Αττικής, Αγ.Νικολάου Αχαρνών, πλατείες σε Κολωνό, Ά.Λιόσια και Καμίνια). Αναστροφή της γκετοποίησης.
  • Βιώσιμη Αστική Κινητικότητα: δημόσια συγκοινωνία, ποδήλατο, πεζή κίνηση, τολμηρές πεζοδρομήσεις και μονοδρομήσεις.
  • Ενεργειακή βιωσιμότητα: μείωση του “οικολογικού αποτυπώματος” της Αττικής).
  • Ισόρροπη, κοινωνικά δίκαιη, περιβαλλοντικά βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη για όλους τους κατοίκους , με ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Αθήνας και του ρόλου της ως μεσογειακής και ευρωπαϊκής μητρόπολης.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα χρειάζεται θαρραλέα πολιτική στήριξη.

Ήδη, όλοι αυτοί που δεν θέλουν ποτέ ν’ αλλάξει τίποτα σε αυτή την πόλη-είτε από συντηρητισμό και έλλειψη φαντασίας, είτε λόγω σύνδεσης με μικρά και μεγάλα συμφέροντα -μέσα σε πολιτικούς και συνδικαλιστικούς σχηματισμούς, στα ΜΜΕ και μέσα στο ίδιο το κυβερνόν κόμμα, άρχισαν τις λοιδωρίες, ότι όλα αυτά είναι ουτοπικά, παρακινδυνευμένα- «εδώ δεν έχουμε να φάμε, οι αναπλάσεις μας έλλειπαν» κλπ κλπ. Ωστόσο οι επενδύσεις στην ποιότητα του δημόσιου χώρου δεν είναι σπατάλη, είναι επενδύσεις στη βιώσιμη ανάπτυξη, στη βελτίωση της ζωής όλων των πολιτών, ιδιαίτερα των λιγότερο προνομιούχων, είναι επενδύσεις στην κοινωνική συνοχή.

Σε πολίτευμα δημοκρατίας ο κεντρικός σχεδιασμός αποτελεί κρατική παρέμβαση κοινωνικά θετική. Έλλειψή σχεδιασμού σημαίνει ασυδοσία της ανεξέλεγκτης αγοράς, δηλαδή νεοφιλελευθερισμό με την ουσιαστική σημασία του όρου. Από αυστηρά οικονομική άποψη, κεντρικός σχεδιασμός σημαίνει και εξοικονόμηση πόρων, ενώ η ασυδοσία της αγοράς συμβαδίζει με τη διαφθορά, τη ρεμούλα, άρα τη σπατάλη.

Ωστόσο προκύπτουν κάποια επί μέρους ζητήματα:

1.Ακόμη και ο καλύτερος σχεδιασμός είναι αποτελεσματικός αν εφαρμοστεί από τα πάνω; Χωρίς ουσιαστική διαβούλευση και συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών και την τοπική αυτοδιοίκηση δεν επιτυγχάνεται συναίνεση και συντονισμός. Αυτή τη στιγμή στη χώρα μας όλοι είναι καχύποπτοι προς όλους, πολύ συχνά δικαιολογημένα. Δεν μπορούμε όμως να συνεχίσουμε έτσι. Η άρνηση των πάντων οδηγεί σε αδιέξοδο και παράλυση, σε μια ιστορική στιγμή που χρειάζεται δράση και τόλμη.

Ως πρώτο βήμα θα ήταν σημαντικό οι υποψήφιοι Δήμαρχοι στις εκλογές του φθινοπώρου να πάρουν θέση σχετικά με το Πρόγραμμα Αθήνα-Αττική 2014, όχι με γενικολογίες – θετικές ή αρνητικές- αλλά με εξειδικευμένες υλοποιήσιμες προτάσεις.

2. Οι αναπλάσεις συγκεκριμένων περιοχών θα έχουν ως φορέα την Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων. Υπενθυμίζω ότι αν έγινε τα τελευταία χρόνια κάτι θετικό στην πόλη είναι οι αναπλάσεις με την υπογραφή της ΕΑΧΑ: ο Μεγάλος Περίπατος Αρεοπαγίτου-Αποστόλου Παύλου-προέκτασης Ερμού, οι άλλες πεζοδρομήσεις και οι αναπλάσεις πλατειών στο κέντρ. Γι αυτό και αγκαλιάστηκαν αμέσως από τους κατοίκους της πόλης μας. Ένα πρόβλημα ωστόσο που συνοδεύει τις αναπλάσεις περιοχών είναι η άνοδος της αξίας γης, πράγμα φυσιολογικόως ένα βαθμό, που όμως δεν μπορεί να εγκαταλειφθεί λεία των κερδοσκόπων, με αποτέλεσμα την αναγκαστική φυγή των οικονομικά ασθενέστερων ενοίκων και την αλλαγή της κοινωνικής φυσιογνωμία μιας περιοχής. Μια από της βασικές αρχές της βιώσιμης πολεοδομίας είναι η ανάμειξη πληθυσμιακών ομάδων (οικονομικά, ηλικιακά, εθνοτικά) απαραίτητο στοιχείο ζωντάνιας, από την μητροπολιτική κλίμακα έως τηνκλίμακα της γειτονιάς. Εδώ χρειάζεται παρέμβαση της Πολιτείας με οικονομικά και πολεοδομικά εργαλεία.

3. Οι παρεμβάσεις Μητροπολιτικού χαρακτήρα έχουν αποτελέσει συχνά αντικείμενο πολιτικής διαμάχης και πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων: ανάπλαση Φαληρικού Όρμου, Ελληνικό, αστικά πάρκα Γουδή και Ιλίσσια, πάρκο “Αντώνη Τρίτση”, Ελαιώνας, λιμενο-βιομηχανική ζώνη Δραπετσώνας –Κερατσινίου, χαρακτηρίζον-ται -και σωστά-κατά προτεραιότητα ως ελεύθερος χώρος πρασίνου. Πέρα από αυτό όμως τα υπόλοιπα είναι αρκετά γενικόλογα, χωρίς σαφείς πολιτικές αποφάσεις για τα επίμαχα ζητήματα. Γιατί αυτή η καθυστέρηση; Επίσης δεν υπάρχουν στοιχεία για σχεδιασμό που αφορά τα ρέματα της Β. Αττικής, Κηφισσό, Ποδονίφτη κλπ. και τη σχέση τους με τα γειτονικά άλση και πάρκα.

Οι τελικοί πολεοδομικοί σχεδιασμοί θα πρέπει βεβαίως να συντονιστούν με το Ρυθμιστικό και τις ειδικές κατά τόπους πολεοδομικές μελέτες. Θα πρέπει όμως να προηγηθούν μελέτες σκοπιμότητας, στρατηγικές περιβαλλοντικές μελέτες και αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί. Στο πρόγραμμα δεν δίνονται σαφείς εγγυήσεις για όλες αυτές τις αποφασιστικής σημασίας διαδικασίες.

4. Η εξαιρετικά υποβαθμισμένη περιοχή του Ελαιώνα, έκτασης 9000 στρεμμάτων, με ποικιλία υφιστάμενων χρήσεων γης, έχει ανάγκη από έναν ενιαίο φορέα μελέτης και διαχείρησης (και όχι από 5 Δήμους όπως ισχύει σήμερα) που θα εξασφαλίσει την συνολική της αναβάθμιση και τη δημιουργία ενός πραγματικού Central Park στην καρδιά της μείζονος περιοχής της Πρωτεύουσας.

Σοβαρή παράλειψη είναι εδώ η απουσία αναφοράς στη Διπλή Ανάπλαση. Η απομάκρυνσή του γηπέδου του Παναθηναϊκού από τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας και η δημιουργία πάρκου είναι μείζον ζήτημα για την πόλη. Πρέπει να παρθούν οι σχετικές πολιτικές αποφάσεις σύντομα και με πλήρη διαφάνεια για την πορεία αυτού του έργου, που θα απαλλάξει την καρδιά της Αθήνας από μια λειτουργία εξαιρετικά οχλούσα από περιβαλλοντική και κοινωνική άποψη και θα δημιουργήσει έναν πολύτιμο πνεύμονα.

5. Στο πρώην αεροδρόμιο του Ελληνικού είναι ενδιαφέρον ότι αναγνωρίζεται η αναγκαιότητα το μελλοντικό πάρκο να αποδίδει και έσοδα και μάλιστα από πηγές καινοτόμες, έξω από λογικές οικιστικής ανάπτυξης ή ανέγερσης εμπορικών κέντρων. π.χ. μέσω της ανάδειξης του θαλάσσιου στοιχείου και τη δημιουργία ενυδρίου, (συνέντευξή κ.Μπιρμπίλη). (Επίσης θα μπορούσαν ν’ αναπτυχθούν και άλλες πηγές πόρων όπως οι πρότυπες καλλιέργειες). Πάντως, πιστεύω ότι δεν θα έπρεπε να αποκλεισθεί και η ιδέα της οικοδόμησης ενός τμήματος αυτής της τόσο μεγάλης έκτασης: όχι βέβαια κατά το master plan το πρώην ΥΠΕΧΩΔΕ όπου οι κατοικίες καταλάμβαναν το παραθαλάσσιο μέτωπο, αλλά για να δημιουργηθεί ένας σωστά χωροθετημένος, πρότυπος βιοκλιματικός οικισμός, που θα αποδίδει τα απαραίτητα έσοδα για απαλλοτριώσεις και δημιουργία πάρκων σε άλλα σημεία του πολεοδομικού συγκροτήματος, μέσα σε ασφυκτικά δομημένες γειτονιές. Αυτή θα ήταν μια λύση πραγματικής κοινωνικής ευαισθησίας, μέσα στη λογική της άμβλυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων, ώστε να μην συσσωρεύονται όλα τα πλεονεκτήματα σε μία ήδη προνομιούχο περιοχή, αλλά να ωφεληθούν και άλλες.

Για τη χρηστή διαχείριση ενός τέτοιου εγχειρήματος -για να μην χαθούν οι πόροι σε καμιά “μαύρη τρύπα” -απαραίτητος θα ήταν ένας ενιαίος, ανεξάρτητος κατασκευαστικός και διαχειριστικός φορέας. Τέλος πρέπει ν’ αντιμετωπιστεί και το ζήτημα της απορρύπανσης του εδάφους από την κηροζίνη κλπ.

6. Ορεινοί όγκοι: Στις γενικές διακηρύξεις για την προστασία και βιώσιμη διαχείρισή τους, για τον περιορισμό και έλεγχο της αστικής διάχυσης, την προστασία της γεωργικής γης και την προώθηση της βιώσιμης γεωργίας/κτηνοτροφίας μόνο οι οικοπεδοφάγοι θα μπορούσαν να έχουν αντίρρηση. Ωστόσο σχετικά με τη Β’ ζώνη προστασίας το υπό έγκριση Πρ. Διάταγμα επιτρέπει στις ανατολικές υπώρειες του Υμηττού κάποιες κοινωφελείς χρήσεις, με ελάχ. εμβαδόν αρτιότητας τα 40 στρ., συντελεστή δόμησης 0,2 και ποσοστό κάλυψης 15%. Νομίζω ότι πρέπει να τεθούν όροι πολύ αυστηρότεροι : π.χ.μείωση συντελεστή και κάλυψης στο μισό. Επιπλέον πρέπει να αντιμετωπιστούν τα ήδη χτισμένα. Από την άλλη, η τυχόν κατάργηση της Β’ ζώνης και υπαγωγή ολόκληρου του Υμηττού στη ζώνη απολύτου προστασίας, όπως ζητούν μερικοί, είναι κατά τη γνώμη μου δογματισμός και υπερβολή και θα προκαλούσε παραπέρα αυθαίρετη δόμηση.

Σοβαρό ζήτημα είναι το οδικό δίκτυο της περιοχής: διαφωνία μεταξύ ΥΠΕΚΑ και Υπουργείου Υποδομών σχετικά με συγκοινωνιακούς σχεδιασμούς μη συμβατούς με την αστική οικολογία, κάνει ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη υποστήριξης των σχεδίων του ΥΠΕΚΑ.

Σημειώνω ακόμη ως σοβαρή παράλειψη ότι στο Πρόγραμμα δεν αναφέρεται η χωροθέτηση εγκαταστάσεων για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στους ορεινούς όγκους ή γενικά στην αττική ύπαιθρο. Οφείλεται σε δογματικές αντιλήψεις σχετικά με την έννοια του τοπίου;

Και τέλος ξαναγυρίζουμε στα οικονομικά: μέσα στην κρίση που μας μαστίζει, υπάρχουν οικονομικοί πόροι για όλα αυτά; Όπως προανέφερα σχεδιασμός σημαίνει οικονομία, η αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος δεν είναι πολυτελής σπατάλη αλλά επένδυση στην κοινωνική συνοχή και στην ποιότητα ζωής. Παρ’ όλα αυτά το ΥΠΕΚΑ όταν αναφέρεται σε χρηματοδότηση από τα ΕΣΠΑ, το ΕΤΕΡΠΣ (Πράσινο Ταμείο) και τα έσοδα από τα πρόστιμα των χτισμένων ημιϋπαιθρίων θα πρέπει να δώσει στη δημοσιότητα συγκεκριμένες οικονομικές μελέτες που θα μπορούν να αξιολογηθούν από ανεξάρτητους, έγκυρους φορείς.

*αρχιτέκτων, μέλος του Πανελλαδικού Συμβουλίου των Οικολόγων Πράσινων

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: